Τελεσίγραφο της Ουάσιγκτον στους συμμάχους του Ιράν: Κυρώσεις, οικονομική ασφυξία και απειλή αποκλεισμού από το δολάριο

Οι ΗΠΑ κλιμακώνουν την πίεση στην Τεχεράνη – Στο στόχαστρο όχι μόνο το Ιράν, αλλά και όσοι συνεχίζουν να συνεργάζονται μαζί του

Η Ουάσιγκτον ανεβάζει κατακόρυφα τους τόνους απέναντι στην Τεχεράνη, προετοιμάζοντας μια νέα και ευρύτερη δέσμη οικονομικών κυρώσεων που δεν θα περιορίζεται στο ίδιο το Ιράν, αλλά θα επεκτείνεται και σε τρίτες χώρες, επιχειρήσεις και οικονομικούς φορείς που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το ιρανικό καθεστώς.

Το μήνυμα της αμερικανικής κυβέρνησης είναι σαφές: όσοι συνεχίσουν να προσφέρουν οικονομική, εμπορική ή χρηματοπιστωτική στήριξη στην Τεχεράνη κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με τις συνέπειες της αμερικανικής πολιτικής κυρώσεων, ακόμη και με περιορισμό της πρόσβασής τους στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.

Την κατεύθυνση αυτή επιβεβαίωσε ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος παρουσίασε την πρόθεση της Ουάσιγκτον να στερήσει από το Ιράν όσο το δυνατόν περισσότερους οικονομικούς πόρους, εντείνοντας τη στρατηγική της «μέγιστης πίεσης».

Στο στόχαστρο χρυσός, τεχνολογία, ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία και μεταφορές

Η νέα δέσμη μέτρων που βρίσκεται υπό προετοιμασία αφορά ένα ευρύ φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις αναμένεται να αγγίξουν το εμπόριο χρυσού, την πρόσβαση σε τεχνολογικό εξοπλισμό, τις συναλλαγές που συνδέονται με ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, καθώς και τους τομείς της αεροπορίας και της ναυτιλίας.

Η σημασία των δευτερογενών κυρώσεων είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς δεν στρέφονται αποκλειστικά κατά των ιρανικών εταιρειών ή κρατικών φορέων. Αντίθετα, μπορούν να πλήξουν οποιονδήποτε τρίτο συνεργάζεται με το Ιράν και θεωρείται ότι συμβάλλει στη διατήρηση της οικονομικής του δραστηριότητας.

Με αυτόν τον τρόπο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να περιορίσουν τα «παράθυρα διαφυγής» που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συνεχίζει τις διεθνείς συναλλαγές της παρά το ήδη αυστηρό καθεστώς κυρώσεων.

Το δίλημμα που θέτει η Ουάσιγκτον

Ο Μπέσεντ παρουσίασε την αμερικανική στρατηγική ως ένα ξεκάθαρο δίλημμα για το Ιράν.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η προοπτική μιας ακόμη βαθύτερης οικονομικής απομόνωσης. Από την άλλη, η επιστροφή σε μια μορφή ομαλοποίησης και η δυνατότητα επανένταξης στην παγκόσμια οικονομία.

Το τελεσίγραφο, ωστόσο, δεν απευθύνεται μόνο στην Τεχεράνη.

Η αμερικανική κυβέρνηση στέλνει παράλληλα μήνυμα στις χώρες που διατηρούν στενούς εμπορικούς δεσμούς με το Ιράν. Όπως προκύπτει από τη θέση που παρουσίασε η Ουάσιγκτον, οι κυβερνήσεις αυτές καλούνται ουσιαστικά να επιλέξουν εάν θα συνταχθούν με το καθεστώς των αμερικανικών κυρώσεων ή αν θα διακινδυνεύσουν να βρεθούν και οι ίδιες στο στόχαστρο.

Η πιο βαριά απειλή αφορά την πρόσβαση στο ίδιο το σύστημα του δολαρίου, το οποίο παραμένει ο βασικός πυλώνας του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Γιατί η απειλή αποκλεισμού από το δολάριο είναι τόσο σοβαρή

Η πιθανότητα περιορισμού μιας χώρας ή ενός χρηματοπιστωτικού οργανισμού από συναλλαγές που πραγματοποιούνται σε δολάρια αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία οικονομικής πίεσης που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς εμπορίου, σημαντικές τραπεζικές συναλλαγές και μεγάλες αγορές πρώτων υλών εξακολουθούν να συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με το αμερικανικό νόμισμα και το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Επομένως, για μια τράπεζα, μια εταιρεία ή ακόμη και μια χώρα, η απώλεια πρόσβασης σε αυτό το δίκτυο μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στις διεθνείς συναλλαγές, στη χρηματοδότηση και στην εμπορική δραστηριότητα.

Αυτό ακριβώς το εργαλείο επιχειρεί να αξιοποιήσει η Ουάσιγκτον, μεταφέροντας την πίεση από το ίδιο το Ιράν σε ολόκληρο το δίκτυο των εμπορικών και οικονομικών του εταίρων.

Η Κίνα στο επίκεντρο

Αν και η αμερικανική κυβέρνηση δεν κατονόμασε επισήμως τις χώρες που θα μπορούσαν να επηρεαστούν, η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα σε αυτή την εξίσωση.

Το Πεκίνο παραμένει ένας από τους σημαντικότερους στρατηγικούς και οικονομικούς εταίρους της Τεχεράνης και αποτελεί βασικό προορισμό για σημαντικές ποσότητες ιρανικού πετρελαίου.

Η κινεζική πλευρά έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή της στην πολιτική της οικονομικής πίεσης, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις και η εντατικοποίηση των πιέσεων δεν αποτελούν λύση για τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Η σύγκρουση αυτή, επομένως, δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τις σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν. Εξελίσσεται σε μια ευρύτερη γεωοικονομική αντιπαράθεση, στην οποία εμπλέκονται οι μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη και τίθεται στο επίκεντρο ο έλεγχος των ενεργειακών ροών και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η Τεχεράνη απαντά: «Νέα ήττα» για τις ΗΠΑ

Η ιρανική αντίδραση στις αμερικανικές απειλές ήταν άμεση και ιδιαίτερα σκληρή.

Ο υπουργός Οικονομίας του Ιράν, Αλί Μαντανιζαντέχ, υποστήριξε ότι η νέα κλιμάκωση της αμερικανικής πίεσης δεν θα οδηγήσει στην κατάρρευση της Τεχεράνης, αλλά θα αποτελέσει μια ακόμη αποτυχία για την Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, έχει ήδη καταρτιστεί διετές σχέδιο για την αντιμετώπιση των συνεπειών των κυρώσεων και τη διαχείριση της οικονομικής πίεσης.

Ωστόσο, πίσω από τη δημόσια εικόνα αντίστασης, τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι η πίεση στην ιρανική οικονομία είναι ήδη εξαιρετικά έντονη.

Πληθωρισμός 66% και κατάρρευση του ριάλ

Η οικονομική κατάσταση στο Ιράν παρουσιάζει δραματική επιδείνωση.

Ο ετήσιος πληθωρισμός έφτασε τον Ιούλιο στο 66%, από περίπου 46% τον Φεβρουάριο, γεγονός που αποτυπώνει τη ραγδαία αύξηση του κόστους ζωής και την πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά.

Την ίδια στιγμή, το ιρανικό ριάλ συνεχίζει να υποχωρεί έναντι του δολαρίου. Η ισοτιμία του έφτασε περίπου στο 1,88 εκατομμύριο ριάλ για ένα δολάριο, έναντι περίπου 1,65 εκατομμυρίων πριν από την έναρξη του πολέμου.

Η πτώση του νομίσματος επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις εισαγωγές και τροφοδοτεί νέες πληθωριστικές πιέσεις, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο για την ιρανική οικονομία.

Ακόμη και ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, έχει αναγνωρίσει δημόσια ότι η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, έπειτα από δεκαετίες διεθνών και αμερικανικών κυρώσεων.

Κατάρρευση των πετρελαϊκών εξαγωγών

Ιδιαίτερα σημαντικό πλήγμα φαίνεται να δέχεται ο ενεργειακός τομέας.

Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης της εμπορικής ναυτιλίας Kpler, οι εξαγωγές ιρανικού αργού μειώθηκαν δραματικά μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης και τον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Από περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από τον πόλεμο, οι εξαγωγές φέρονται να υποχώρησαν στα μέσα Αυγούστου σε περίπου 400.000 βαρέλια ημερησίως.

Πρόκειται για μια τεράστια απώλεια εσόδων για μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ενεργειακές εξαγωγές.

Η μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο περιορίζει τα διαθέσιμα κεφάλαια της ιρανικής κυβέρνησης και ενισχύει την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής στρατηγικής οικονομικής ασφυξίας.

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο

Στην καρδιά της σύγκρουσης εξακολουθεί να βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Πριν από τον πόλεμο, από την περιοχή διέρχονταν περίπου το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως.

Η παρατεταμένη διακοπή της ομαλής ναυσιπλοΐας έχει προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών των καυσίμων και ενισχύοντας την πολιτική πίεση προς την αμερικανική κυβέρνηση.

Η Τεχεράνη δεν φαίνεται διατεθειμένη να επιστρέψει απλώς στην προπολεμική κατάσταση. Αντίθετα, οι συζητήσεις για το μέλλον της διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ συνδέονται με διαπραγματεύσεις με το Ομάν, που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά του στρατηγικού περάσματος.

Η αναμενόμενη επίσκεψη του επικεφαλής της διπλωματίας του Ομάν στην Τεχεράνη αποκτά, υπό αυτές τις συνθήκες, ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.

Νέα ανησυχία μετά το χτύπημα δεξαμενόπλοιου

Η επικινδυνότητα της κατάστασης επιβεβαιώθηκε και από νέο περιστατικό στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά του Ομάν.

Πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα, σύμφωνα με ανακοίνωση της βρετανικής υπηρεσίας ασφαλείας της ναυσιπλοΐας UKMTO.

Το περιστατικό υπογραμμίζει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η εμπορική ναυτιλία στην ευρύτερη περιοχή και ενισχύει την ανησυχία για περαιτέρω διαταραχή των παγκόσμιων ενεργειακών και εμπορικών αλυσίδων.

Η οικονομική πίεση δεν αποκλείει νέους βομβαρδισμούς

Παράλληλα με την οικονομική στρατηγική, η Ουάσιγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης της στρατιωτικής πίεσης.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ξεκαθάρισε ότι η εφαρμογή της μέγιστης οικονομικής πίεσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα σταματήσουν, εφόσον η αμερικανική κυβέρνηση κρίνει ότι απαιτούνται νέες επιθέσεις.

Με άλλα λόγια, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να εφαρμόζουν μια στρατηγική διπλής πίεσης: οικονομικός αποκλεισμός από τη μία πλευρά και διατήρηση της στρατιωτικής απειλής από την άλλη.

Ένα τελεσίγραφο με παγκόσμιες συνέπειες

Η νέα αμερικανική στρατηγική μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική όχι μόνο για το μέλλον του Ιράν, αλλά και για τη δομή των διεθνών οικονομικών σχέσεων.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την ισχύ του δολαρίου και του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος ως μοχλό γεωπολιτικής πίεσης, αναγκάζοντας τις χώρες που συνεργάζονται με την Τεχεράνη να επανεξετάσουν τη στάση τους.

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν, με τη στήριξη στρατηγικών εταίρων όπως η Κίνα, επιχειρεί να δείξει ότι μπορεί να αντέξει την οικονομική πίεση και να δημιουργήσει εναλλακτικούς μηχανισμούς εμπορίου και συναλλαγών.

Το αποτέλεσμα αυτής της αναμέτρησης θα έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.

Η σύγκρουση πλέον δεν αφορά μόνο στρατιωτικές επιχειρήσεις και διπλωματικές διαπραγματεύσεις. Αφορά το πετρέλαιο, τη ναυσιπλοΐα, τις διεθνείς πληρωμές, το δολάριο και την ίδια τη δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να επιβάλλουν την οικονομική τους ισχύ σε χώρες και εταίρους που επιχειρούν να κινηθούν خارج από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η απειλή των δευτερογενών κυρώσεων θα αναγκάσει τους οικονομικούς εταίρους του Ιράν να περιορίσουν τη συνεργασία τους με την Τεχεράνη ή αν, αντίθετα, θα επιταχύνει τη δημιουργία εναλλακτικών δικτύων συναλλαγών και μια ακόμη βαθύτερη αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τους συμμάχους τους.