Συνταγματική Αναθεώρηση: Η Ελλάδα κοιτάζει μπροστά

Γράφει ο: Θωμάς Τσιούκης  Αναθεώρηση

Αντιπρόεδρος Επιτροπής Ευρωπαϊκής Παιδείας Εθνικού Συμβουλίου Νεολαίας – Δικηγόρος – Πολιτικός Επιστήμων ΔΠΘ – Π.Μ.Σ. στις Ευρωπαϊκές Πολιτικές Νεολαίας, Επιχειρηματικότητας, Εκπαίδευσης και Πολιτισμού.

Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι μια ακόμη κοινοβουλευτική διαδικασία. Είναι μια θεσμική επιλογή με ορίζοντα δεκαετιών. Είναι η στιγμή κατά την οποία η Πολιτεία καλείται να εξετάσει αν οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας και στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Η ολοκλήρωση της διαδικασίας στην παρούσα Βουλή ανοίγει τον δρόμο για την επόμενη, Αναθεωρητική Βουλή, η οποία θα κληθεί να λάβει τις τελικές αποφάσεις. Το γεγονός ότι καμία από τις προτεινόμενες διατάξεις δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία των 180 ψήφων σημαίνει ότι η τελική συνταγματική μεταβολή θα απαιτήσει ευρύτερη κοινοβουλευτική συναίνεση.

Αυτό δεν μειώνει τη σημασία της προσπάθειας. Αντίθετα, επιβεβαιώνει ότι το Σύνταγμα πρέπει να αποτελεί πεδίο διαλόγου και συνθέσεων.

Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του 1975, ούτε η Ελλάδα των προηγούμενων δεκαετιών. Η ψηφιακή επανάσταση, η τεχνητή νοημοσύνη, οι νέες μορφές εργασίας, η διεθνοποίηση της οικονομίας, οι απαιτήσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης και η ανάγκη για ένα αποτελεσματικότερο κράτος δημιουργούν νέα δεδομένα.

Και ένα Σύνταγμα που θέλει να υπηρετεί τη χώρα για τις επόμενες δεκαετίες πρέπει να μπορεί να κοιτάζει μπροστά.

Άρθρο 16: Η μεγάλη ευκαιρία για την ελληνική Παιδεία

Στον πυρήνα αυτής της συζήτησης βρίσκεται η Παιδεία και ιδιαίτερα το άρθρο 16 του Συντάγματος.

Η πρόταση για τη δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από πανεπιστημιακά νομικά πρόσωπα δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του Κράτους και με διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών, μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανώτατη εκπαίδευση.

Η συζήτηση αυτή δεν πρέπει να εγκλωβιστεί σε ξεπερασμένα διλήμματα.

Η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο. Χρειάζεται δημόσια ιδρύματα που θα συνεχίσουν να παράγουν γνώση, να στηρίζουν την έρευνα, να εκπαιδεύουν τους επιστήμονες της επόμενης γενιάς και να αποτελούν πυλώνες κοινωνικής κινητικότητας.

Ταυτόχρονα, όμως, η χώρα μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για ακαδημαϊκή εξωστρέφεια, επενδύσεις στη γνώση, διεθνείς συνεργασίες και νέες εκπαιδευτικές επιλογές.

Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.

Η δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων, με αυστηρούς κανόνες και κρατική εποπτεία, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς το δημόσιο πανεπιστήμιο. Μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο δυναμικό περιβάλλον στην ανώτατη εκπαίδευση, όπου η ποιότητα, η έρευνα, η καινοτομία και η σύνδεση με την αγορά εργασίας θα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Και υπάρχει μια πολύ ουσιαστική διάσταση: να κρατήσουμε τους νέους ανθρώπους στην Ελλάδα.

Για πολλά χρόνια, χιλιάδες οικογένειες αναγκάζονται να στηρίζουν σπουδές των παιδιών τους στο εξωτερικό, επειδή αναζητούν συγκεκριμένα αντικείμενα, εκπαιδευτικές δυνατότητες ή διεθνές ακαδημαϊκό περιβάλλον.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει αυτή την πραγματικότητα.

Να μην είναι μόνο χώρα από την οποία οι νέοι φεύγουν για να σπουδάσουν, αλλά και χώρα στην οποία νέοι άνθρωποι από την Ελλάδα και το εξωτερικό θα έρχονται για να σπουδάσουν, να ερευνήσουν, να καινοτομήσουν και τελικά να εργαστούν.

Αυτό σημαίνει περισσότερη γνώση. Σημαίνει περισσότερη έρευνα. Σημαίνει νέες θέσεις εργασίας. Σημαίνει διεθνείς συνεργασίες. Σημαίνει ένα εκπαιδευτικό οικοσύστημα που μπορεί να συνδεθεί πιο ουσιαστικά με την οικονομία και την παραγωγή.

Η αναθεώρηση του άρθρου 16, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια ιδεολογική μάχη ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό. Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θέλουμε μια Παιδεία που θα παραμένει στατική ή μια Παιδεία που θα εξελίσσεται, θα ανταγωνίζεται διεθνώς και θα προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες στους νέους.

Η απάντηση πρέπει να είναι μια Παιδεία υψηλών απαιτήσεων και υψηλών προσδοκιών.

Μια Παιδεία που θα αξιοποιεί την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα και την καινοτομία.

Μια Παιδεία που θα συνδέει το πανεπιστήμιο με την πραγματική οικονομία.

Μια Παιδεία που θα δημιουργεί ευκαιρίες και όχι αδιέξοδα.

Ισχυρότεροι θεσμοί, αποτελεσματικότερο κράτος

Η Συνταγματική Αναθεώρηση, όμως, δεν αφορά μόνο την Παιδεία.

Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Πολιτεία.

Η ενίσχυση της λογοδοσίας, η αποτελεσματικότητα της Δημόσιας Διοίκησης, η αξιοκρατία, η λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών, η σχέση της πολιτικής εξουσίας με τη Δικαιοσύνη και η ανάγκη ενός σύγχρονου πλαισίου για την ποινική ευθύνη των υπουργών είναι ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

Ένα σύγχρονο κράτος δεν μπορεί να απαιτεί μόνο από τον πολίτη να είναι συνεπής απέναντι στους νόμους. Πρέπει και το ίδιο να είναι αποτελεσματικό, γρήγορο, διαφανές και αξιοκρατικό.

Ο πολίτης του 21ου αιώνα δεν ζητά ένα κράτος που απλώς νομοθετεί.

Ζητά ένα κράτος που λύνει προβλήματα.

Η Ελλάδα του 2030 χρειάζεται θεσμούς του 21ου αιώνα

Η μεγάλη αξία της Συνταγματικής Αναθεώρησης είναι ότι μας υποχρεώνει να σκεφτούμε πέρα από την καθημερινότητα.

Να μην σχεδιάζουμε μόνο για την επόμενη τετραετία, αλλά για την επόμενη γενιά.

Η Ελλάδα του 2030 θα χρειάζεται ισχυρότερη Παιδεία, περισσότερη έρευνα, ψηφιακό κράτος, τεχνολογική καινοτομία, αποτελεσματική Δικαιοσύνη και Δημόσια Διοίκηση που θα λειτουργεί με αξιοκρατία και λογοδοσία.

Θα χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, θεσμούς που θα εμπνέουν εμπιστοσύνη.

Η συνταγματική αλλαγή δεν πρέπει να γίνει αυτοσκοπός. Πρέπει να γίνει εργαλείο προόδου.

Και αυτό απαιτεί πολιτικό θάρρος, αλλά και διάθεση συνεννόησης.

Το Σύνταγμα δεν ανήκει σε μια κυβέρνηση. Δεν ανήκει σε ένα κόμμα. Δεν ανήκει σε μία κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Ανήκει στην ελληνική κοινωνία.

Γι’ αυτό και η επόμενη φάση της Συνταγματικής Αναθεώρησης πρέπει να αποτελέσει πεδίο ουσιαστικού διαλόγου και ευρύτερων συναινέσεων.

Γιατί οι μεγάλες θεσμικές αλλαγές δεν κρίνονται μόνο από το αν μπορούν να ψηφιστούν.

Κρίνονται από το αν μπορούν να υπηρετήσουν τη χώρα για πολλά χρόνια.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα Σύνταγμα που θα διατηρεί σταθερές τις δημοκρατικές και κοινωνικές αξίες της, αλλά θα δίνει ταυτόχρονα χώρο στη γνώση, στην καινοτομία, στην αξιοκρατία και στη δημιουργία.

Ένα Σύνταγμα που θα προστατεύει όσα κατακτήσαμε, αλλά δεν θα φοβάται να αλλάξει όσα πρέπει να αλλάξουν.

Γιατί η πραγματική πρόοδος δεν είναι να αλλάζουμε το Σύνταγμα για να προσαρμοστεί στο παρόν.

Είναι να τολμούμε να το προσαρμόσουμε στις ανάγκες του μέλλοντος.

Η Ελλάδα μπορεί να κοιτάξει μπροστά. Και η Συνταγματική Αναθεώρηση είναι μια ευκαιρία να το κάνει με αυτοπεποίθηση. Αναθεώρηση Αναθεώρηση Αναθεώρηση Αναθεώρηση