Διαβάστε το AthensPolitics στο Google News
«Πολύ παραγωγικές» οι συνομιλίες στο Όσλο με τη συμμετοχή του Ζελένσκι και των απεσταλμένων του Τραμπ: Εγγυήσεις ασφαλείας, μεταπολεμική ανοικοδόμηση και ενεργειακή εκεχειρία στο τραπέζι, ενώ η Ουάσινγκτον πιέζει το Κίεβο για συμφωνία
Νέα κινητικότητα καταγράφεται στις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, μετά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Όσλο ανάμεσα στον πρόεδρο της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, με τη συμμετοχή Ευρωπαίων αξιωματούχων. Η αμερικανική πλευρά κάνει λόγο για ουσιαστική πρόοδο και μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ Ουάσινγκτον, Κιέβου και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ως προς τα επόμενα βήματα.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στη συνάντηση που αναμένεται να έχει την Τετάρτη ο Γουίτκοφ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, στην Αγία Πετρούπολη. Ο Αμερικανός απεσταλμένος αναμένεται να μεταφέρει στη ρωσική πλευρά τις προτάσεις που συζητήθηκαν με την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους, επιδιώκοντας να ανοίξει ο δρόμος για απευθείας διαπραγματεύσεις.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι επαφές επικεντρώθηκαν σε βασικά στοιχεία ενός συνολικού πλαισίου ειρήνης, μεταξύ των οποίων οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, το σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης μετά τον πόλεμο και η ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη.
Παρά τη θετική αποτίμηση των συνομιλιών, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία με τη Ρωσία ούτε οριστικοποιημένο σχέδιο ειρήνης. Η επόμενη συνάντηση του Γουίτκοφ με τον Πούτιν θεωρείται κρίσιμη για να διαπιστωθεί εάν η σύγκλιση μεταξύ των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και της Ευρώπης μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα.
Εγγυήσεις ασφαλείας και μεταπολεμική ανοικοδόμηση
Κεντρικό ζήτημα στις συνομιλίες του Όσλο ήταν οι εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσε να λάβει η Ουκρανία σε περίπτωση συμφωνίας για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Το Κίεβο επιδιώκει δεσμεύσεις που θα αποτρέπουν μια νέα ρωσική επίθεση και θα διασφαλίζουν ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία δεν θα αποτελέσει απλώς μια προσωρινή παύση των συγκρούσεων.
Ο Ζελένσκι έχει αναφερθεί στην ανάγκη για εγγυήσεις που θα προσεγγίζουν σε ισχύ την αρχή του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Η διαμόρφωση ενός αντίστοιχου πλαισίου για την Ουκρανία αποτελεί, ωστόσο, σύνθετο ζήτημα, καθώς θα πρέπει να αποσαφηνιστούν οι δεσμεύσεις των συμμετεχόντων, οι μηχανισμοί εφαρμογής και οι προϋποθέσεις ενεργοποίησής τους.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η οικονομική ανάκαμψη της χώρας μετά τον πόλεμο. Η ανοικοδόμηση των υποδομών, η αποκατάσταση των ενεργειακών εγκαταστάσεων, η στήριξη της οικονομίας και η χρηματοδότηση της κρατικής λειτουργίας αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους για τη βιωσιμότητα μιας μελλοντικής συμφωνίας.
Παράλληλα, συζητείται η ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, καθώς η εξέλιξη του πολέμου και οι όροι μιας ενδεχόμενης ειρήνης επηρεάζουν όχι μόνο την Ουκρανία και τη Ρωσία, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, του ΝΑΤΟ και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο ρόλος της Ευρώπης και το μήνυμα από το Όσλο
Στις συνομιλίες συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στέρε και ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ, ενώ στο διπλωματικό πλαίσιο περιλαμβάνονταν και εκπρόσωποι ευρωπαϊκών χωρών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.
Ο Στέρε χαρακτήρισε τις επαφές εποικοδομητικές και υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενεργό θέση στη διαδικασία που θα οδηγήσει σε ενδεχόμενη συμφωνία. Η ευρωπαϊκή συμμετοχή θεωρείται σημαντική τόσο για τις εγγυήσεις ασφαλείας όσο και για την εφαρμογή των όρων μιας μελλοντικής διευθέτησης.
Η συμμετοχή ευρωπαϊκών κυβερνήσεων έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι χώρες της ηπείρου αναμένεται να διαδραματίσουν ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας, στην ανοικοδόμησή της και στην αποτροπή νέας κλιμάκωσης.
Από την πλευρά του, ο Στουμπ εκτίμησε ότι η ειρηνευτική διαδικασία επανέρχεται σε τροχιά, αποτυπώνοντας την προσδοκία ότι οι πρόσφατες επαφές μπορούν να δημιουργήσουν ένα κοινό πλαίσιο προσέγγισης προς τη Ρωσία.
Ωστόσο, η διαμόρφωση κοινής θέσης μεταξύ των δυτικών πλευρών δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει συμφωνία. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει εάν η Μόσχα θα αποδεχθεί να συζητήσει τους προτεινόμενους όρους και ποια ανταλλάγματα θα ζητήσει.
Η αποκατάσταση της επικοινωνίας Ουάσινγκτον – Κιέβου
Οι συνομιλίες στο Όσλο πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο έντασης στις σχέσεις ΗΠΑ και Ουκρανίας. Το Κίεβο είχε εκφράσει ανησυχία για περιορισμούς στην αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη και στην ανταλλαγή πληροφοριών, που θεωρούνται κρίσιμες για την προειδοποίηση απέναντι σε ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.
Μετά τις επαφές στη Νορβηγία, ο Ζελένσκι εμφανίστηκε ικανοποιημένος από την αποκατάσταση της έγκαιρης ενημέρωσης για τις ρωσικές επιθέσεις. Όπως δήλωσε, η συνεργασία στον συγκεκριμένο τομέα λειτουργούσε και πάλι, ενώ συζήτησε με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ζητήματα που αφορούν την προμήθεια αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot και τη χρήση του δορυφορικού συστήματος Starlink.
Η ανταλλαγή πληροφοριών και η αντιαεροπορική άμυνα αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την ουκρανική πλευρά, ιδιαίτερα καθώς οι ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται και πλήττουν ενεργειακές υποδομές και αστικές περιοχές.
Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, αρνείται ότι έχει λάβει πολιτική απόφαση για σκόπιμη υπονόμευση της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας. Παρά τις διαβεβαιώσεις, οι διαφωνίες για τη στρατιωτική βοήθεια και τους όρους τερματισμού του πολέμου εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Η πίεση Τραμπ για συμφωνία και οι σχέσεις με τη Μόσχα
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εντείνει τις δημόσιες πιέσεις προς το Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι η Ουκρανία πρέπει να επιδιώξει συμφωνία για να τερματιστεί ο πόλεμος. Σε δηλώσεις του την Τρίτη, ανέφερε ότι η Ουκρανία πρέπει να θέλει να διευθετήσει τη σύγκρουση, εκτιμώντας παράλληλα ότι η Ρωσία διαθέτει στρατιωτικό πλεονέκτημα λόγω του μεγέθους και των δυνατοτήτων της.
Οι δηλώσεις αυτές καταγράφονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τραμπ – Ζελένσκι έχουν επιδεινωθεί. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ασκήσει επανειλημμένα κριτική στον Ουκρανό ομόλογό του, ενώ οι κινήσεις της Ουάσινγκτον προς τη Μόσχα έχουν προκαλέσει ανησυχία στην Ουκρανία και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει η συμφωνία για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ, καθώς και η χαλάρωση ορισμένων περιορισμών που αφορούν τη Ρωσία. Οι κινήσεις αυτές έχουν δεχθεί επικρίσεις στις ΗΠΑ και έχουν εντείνει τον προβληματισμό για το κατά πόσο η προσέγγιση της Ουάσινγκτον μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία στις διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας τόσο με το Κίεβο όσο και με τη Μόσχα. Η αποστολή του Γουίτκοφ στη Ρωσία εντάσσεται σε αυτή την προσπάθεια, με στόχο να μεταφερθούν οι θέσεις της ουκρανικής και της ευρωπαϊκής πλευράς και να διερευνηθεί η δυνατότητα απευθείας διαπραγματεύσεων.
Ενεργειακή εκεχειρία και συνεχιζόμενες επιθέσεις
Ένα ακόμη ζήτημα που έχει τεθεί στις επαφές αφορά την προστασία των ενεργειακών υποδομών. Η ιδέα μιας αμοιβαίας αποχής από επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσε να περιορίσει τις επιπτώσεις του πολέμου στους αμάχους και να μειώσει τον κίνδυνο εκτεταμένων διακοπών ηλεκτροδότησης.
Ο Ζελένσκι έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να εξετάσει την αποχή από επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, εφόσον η Μόσχα σταματήσει αντίστοιχα τις επιθέσεις σε ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί δεσμευτική συμφωνία για μια τέτοια εκεχειρία.
Την ίδια ώρα, οι επιθέσεις συνεχίζονται. Σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη προκάλεσαν θανάτους και ζημιές σε περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων το Κίεβο, το Ντονέτσκ και το Ντνίπρο. Οι ενεργειακές υποδομές εξακολουθούν να αποτελούν στόχο, με συνέπειες για την ηλεκτροδότηση και την καθημερινότητα των κατοίκων.
Η συνέχιση των εχθροπραξιών υπογραμμίζει την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει τις διπλωματικές επαφές από μια πραγματική κατάπαυση του πυρός. Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία επί βασικών αρχών, θα απαιτηθούν συγκεκριμένοι μηχανισμοί ελέγχου, επιβεβαίωσης και εφαρμογής.
Η συνάντηση Γουίτκοφ – Πούτιν και τα επόμενα βήματα
Η συνάντηση της Τετάρτης αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο στάδιο της διπλωματικής προσπάθειας. Ο Γουίτκοφ θα μεταφέρει στη ρωσική ηγεσία τις προτάσεις που συζητήθηκαν στο Όσλο, επιδιώκοντας να διαπιστώσει εάν υπάρχουν περιθώρια για απευθείας συνομιλίες μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για διαπραγματεύσεις σε υψηλότερο επίπεδο, ενώ ο Ζελένσκι έχει επαναλάβει ότι η Ουκρανία επιθυμεί να συζητηθούν άμεσα τα βασικά ζητήματα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον τερματισμό του πολέμου.
Παραμένουν, ωστόσο, σημαντικές εκκρεμότητες: οι εγγυήσεις ασφαλείας, το εδαφικό ζήτημα, η μεταπολεμική ανοικοδόμηση, οι περιορισμοί στις στρατιωτικές δυνατότητες και οι όροι μιας ενδεχόμενης κατάπαυσης του πυρός. Η στάση της Ρωσίας απέναντι στις προτάσεις που θα μεταφέρει ο Αμερικανός απεσταλμένος θα δείξει εάν η νέα διπλωματική κινητικότητα μπορεί να μετατραπεί σε συγκεκριμένη διαπραγματευτική διαδικασία.
Προς το παρόν, η σύγκλιση ΗΠΑ, Κιέβου και Ευρώπης αποτελεί ένα βήμα για τον συντονισμό των δυτικών πλευρών, όχι όμως εγγύηση ότι ο πόλεμος πλησιάζει άμεσα στο τέλος του. Η έκβαση θα εξαρτηθεί από τις επόμενες επαφές με τη Μόσχα και από το κατά πόσο οι προτάσεις που βρίσκονται υπό συζήτηση μπορούν να γίνουν αποδεκτές από όλες τις πλευρές.
