Ο Ρώσος πρόεδρος μιλά για «ταπεινωτική παρακμή» της Ευρώπης και ο Κινέζος ηγέτης καταγγέλλει τον προστατευτισμό – Στη Σενζέν ο Τραμπ για την ιστορική τριμερή συνάντηση, με ανοιχτά τα μέτωπα της Ουκρανίας, του Ιράν, του εμπορίου και των πυρηνικών

Σε ιδιαίτερα φορτισμένο γεωπολιτικό κλίμα πραγματοποιείται η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα, καθώς ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ ενίσχυσαν τη ρητορική τους απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση, λίγες ώρες πριν από την προγραμματισμένη συνάντηση των τριών ηγετών στη Σενζέν.
Ο πρόεδρος της Κίνας υπερασπίστηκε το ελεύθερο εμπόριο και επέκρινε τις προστατευτικές εμπορικές πολιτικές, ενώ ο Ρώσος ομόλογός του υποστήριξε ότι οι δυτικές κυρώσεις δεν έχουν καταφέρει να ανακόψουν τη ρωσική οικονομία. Παράλληλα, χαρακτήρισε την Ευρώπη ότι βρίσκεται σε «ταπεινωτική παρακμή», εξαπολύοντας νέα επίθεση κατά των δυτικών κυβερνήσεων.
Η συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί η τριμερής συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Πρόκειται για μια πρωτοφανή διπλωματική συνάντηση των ηγετών των τριών μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων, η οποία έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στην Ιαπωνία.
Η άφιξη Τραμπ στη Σενζέν και η ιστορική τριμερής
Ο Ντόναλντ Τραμπ έφτασε την Τετάρτη στη Σενζέν, όπου τον υποδέχθηκε προσωπικά ο Σι Τζινπίνγκ, σε μια κίνηση με ιδιαίτερο διπλωματικό συμβολισμό. Είναι η πρώτη φορά που εν ενεργεία Αμερικανός πρόεδρος επισκέπτεται την κινεζική πόλη, η οποία αποτελεί σύμβολο της τεχνολογικής και οικονομικής ανάπτυξης της χώρας.
Στο περιθώριο της συνόδου APEC, ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να συναντηθεί τόσο με τον Κινέζο όσο και με τον Ρώσο ομόλογό του. Η τριμερής συνάντηση έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη και αναμένεται να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας.
Στην ατζέντα ενδέχεται να βρεθούν ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν, οι εμπορικές σχέσεις Ουάσιγκτον – Πεκίνου, η τεχνητή νοημοσύνη και ο έλεγχος των πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, δεν είναι σαφές εάν οι τρεις ηγέτες θα επιδιώξουν συγκεκριμένες συμφωνίες ή εάν η συνάντηση θα έχει κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, με ανταλλαγή θέσεων για τις μεγάλες διεθνείς εκκρεμότητες.
Σι Τζινπίνγκ: Μήνυμα κατά του προστατευτισμού και των εμπορικών περιορισμών
Ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίστηκε ως υπερασπιστής της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας, καλώντας τις χώρες να αντισταθούν στον προστατευτισμό και στις πολιτικές που περιορίζουν το ελεύθερο εμπόριο.
Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο έντονης εμπορικής αντιπαράθεσης μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, με δασμούς, περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένης τεχνολογίας και ανταγωνισμό για τον έλεγχο κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού.
Το Πεκίνο επιχειρεί να παρουσιάσει την Κίνα ως δύναμη που στηρίζει ένα ανοιχτό διεθνές οικονομικό σύστημα. Την ίδια στιγμή, όμως, οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοι εμπορικοί εταίροι της Κίνας επικρίνουν το κινεζικό οικονομικό μοντέλο, υποστηρίζοντας ότι οι κρατικές ενισχύσεις στη βιομηχανία και τα μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα δημιουργούν ανισορροπίες στην παγκόσμια αγορά.
Η κινεζική πλευρά απορρίπτει αυτές τις αιτιάσεις, υποστηρίζοντας ότι η αναπτυξιακή της πολιτική ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας οικονομίας που εξακολουθεί να επιδιώκει τη σύγκλιση με τις πιο ανεπτυγμένες χώρες.
Παράλληλα, η ηγεσία του Πεκίνου επιχειρεί να ενισχύσει την επιρροή της στις αναπτυσσόμενες χώρες, προβάλλοντας τη δική της τεχνολογική και οικονομική στρατηγική ως εναλλακτική απέναντι στην αμερικανική προσέγγιση.
Πούτιν: «Η Ευρώπη βρίσκεται σε ταπεινωτική παρακμή»
Ακόμη πιο επιθετική ήταν η ρητορική του Βλαντίμιρ Πούτιν απέναντι στη Δύση.
Ο Ρώσος πρόεδρος χαρακτήρισε τις δυτικές δυνάμεις «πρώην ηγεμόνες» και υποστήριξε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε «ταπεινωτική παρακμή». Επανέλαβε, επίσης, ότι οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία δεν πέτυχαν τον στόχο τους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι οικονομικοί περιορισμοί, οι δασμοί και οι απαγορεύσεις στις εξαγωγές έχουν χάσει μεγάλο μέρος της αποτρεπτικής τους ισχύος και δεν μπορούν να σταματήσουν την ανάπτυξη μιας μεγάλης οικονομίας.
Ο Πούτιν υποστήριξε ότι η Ρωσία έχει προσαρμοστεί στις κυρώσεις και ότι η εμπειρία των τελευταίων ετών αποδεικνύει, κατά την άποψή του, τα όρια της οικονομικής πίεσης ως εργαλείου εξωτερικής πολιτικής.
Οι δηλώσεις του έγιναν σε μια δύσκολη συγκυρία για τη Μόσχα, καθώς η καταστροφή της οδικής γέφυρας του Κερτς, που συνδέει την προσαρτημένη Κριμαία με τη ρωσική επικράτεια, αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τις ρωσικές υποδομές και τις δυνατότητες μεταφοράς στην περιοχή.
Παρά την ένταση της ρητορικής του, ο Ρώσος πρόεδρος εμφανίστηκε αισιόδοξος για την επικείμενη συνάντηση με τον Τραμπ και τον Σι, δηλώνοντας ότι προσδοκά σημαντικά οφέλη από τον διάλογο.
Γιατί η Ευρώπη φοβάται μια «νέα Γιάλτα»
Η προοπτική μιας απευθείας συνεννόησης ανάμεσα στους ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας προκαλεί προβληματισμό στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και στην Ιαπωνία.
Ο όρος «νέα Γιάλτα» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον φόβο ότι οι τρεις μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να συζητήσουν ζητήματα διεθνούς ασφάλειας και γεωπολιτικής επιρροής χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή των χωρών που επηρεάζονται άμεσα από τις αποφάσεις τους.
Η ιστορική διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ένωσης και της Βρετανίας, συνδέθηκε με τη μεταπολεμική διαμόρφωση της Ευρώπης και τη σφαίρα επιρροής των μεγάλων δυνάμεων.
Στη σημερινή συγκυρία, η ανησυχία αφορά κυρίως το ενδεχόμενο να συζητηθεί το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς την παρουσία της ουκρανικής ηγεσίας ή να διαμορφωθούν συνεννοήσεις που θα επηρεάσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών.
Η συνάντηση δεν έχει ανακοινωθεί ότι θα οδηγήσει σε τέτοιου είδους συμφωνίες. Ωστόσο, η ίδια η σύνθεση της τριμερούς και η απουσία Ευρωπαίων εκπροσώπων από το τραπέζι εξηγούν γιατί οι εξελίξεις παρακολουθούνται με ιδιαίτερη προσοχή.
Τα διαφορετικά συμφέροντα των τριών ηγετών
Πίσω από τη συμβολική σημασία της συνάντησης βρίσκονται διαφορετικές επιδιώξεις.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να παρουσιάσει την προσωπική διπλωματία του ως μέσο επίτευξης συμφωνιών σε κρίσιμα διεθνή ζητήματα. Η συνάντηση με τους δύο ηγέτες προσφέρει τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως κεντρικός συνομιλητής σε μια περίοδο πολλαπλών διεθνών κρίσεων.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή θέση της Ρωσίας και να εμφανιστεί ως ισότιμος συνομιλητής των δύο μεγαλύτερων οικονομικών και στρατιωτικών δυνάμεων. Η παρουσία του δίπλα στον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο έχει και συμβολική αξία για τη Μόσχα, ιδιαίτερα μετά τη διεθνή απομόνωση που ακολούθησε την εισβολή στην Ουκρανία.
Ο Σι Τζινπίνγκ, από την πλευρά του, επιδιώκει να διατηρήσει σταθερές τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον, χωρίς να υποχωρήσει στις βασικές στρατηγικές επιδιώξεις του Πεκίνου. Σημαντικό ζητούμενο για την Κίνα είναι η πρόσβαση σε αμερικανική τεχνολογία, αλλά και η διαχείριση της εμπορικής αντιπαράθεσης.
Ουκρανία, Ιράν, τεχνολογία και πυρηνικά στην ατζέντα
Τα θέματα που ενδέχεται να συζητηθούν στη συνάντηση καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα διεθνών κρίσεων.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα, αν και δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν θα συζητηθεί με στόχο κάποια συγκεκριμένη πρωτοβουλία. Η απουσία της Ουκρανίας από την τριμερή είναι ένας από τους λόγους που ενισχύουν τις ανησυχίες για πιθανές συνεννοήσεις ερήμην του Κιέβου.
Το Ιράν αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό θέμα, καθώς η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ και οι περιφερειακές συνέπειες της σύγκρουσης επηρεάζουν τη διεθνή ασφάλεια και τις ενεργειακές αγορές.
Στο οικονομικό πεδίο, η εμπορική αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας και οι περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών αναμένεται να αποτελέσουν βασικό αντικείμενο συζήτησης. Η υπόθεση της Nvidia και οι καταγγελίες για πιθανή κατασκοπεία υπέρ της Κίνας έχουν προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο έντασης στον τεχνολογικό ανταγωνισμό.
Τέλος, το ζήτημα των πυρηνικών όπλων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι τρεις χώρες διαθέτουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας στρατηγικής ισορροπίας.
Η αμερικανική παρουσία στις Φιλιππίνες και οι εντάσεις στην Ασία
Πριν από την άφιξή του στην Κίνα, ο Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποίησε επαφές στη Μανίλα, όπου δεσμεύτηκε να ενισχύσει την αμυντική συνεργασία των ΗΠΑ με τις Φιλιππίνες.
Η δέσμευση αυτή συνδέεται με τις αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ Μανίλας και Πεκίνου για τις αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές στη Νότια Σινική Θάλασσα. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους με περιφερειακούς συμμάχους, ενώ η Κίνα διεκδικεί μεγαλύτερο έλεγχο σε στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες ζώνες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο συνάντησης με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, κατά τη διάρκεια της περιοδείας του στην Ασία, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί ότι θα πραγματοποιηθεί.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η επίσκεψη Τραμπ δεν περιορίζεται στις σχέσεις με το Πεκίνο και τη Μόσχα, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια διαχείρισης των αμερικανικών σχέσεων με τις χώρες της περιοχής.
Το αποτέλεσμα της συνάντησης και η επόμενη ημέρα
Παρά την έντονη ρητορική Πούτιν και Σι, οι αναλυτές εκτιμούν ότι Ουάσιγκτον και Πεκίνο θα επιδιώξουν να διατηρήσουν σχετικά σταθερές τις σχέσεις τους. Η οικονομική αλληλεξάρτηση και το κόστος μιας νέας κλιμάκωσης λειτουργούν ως παράγοντες που ευνοούν τη συνέχιση του διαλόγου.
Άλλωστε, Τραμπ και Σι αναμένεται να συναντηθούν ξανά τον Δεκέμβριο, στο περιθώριο της συνόδου της G20 στο Μαϊάμι.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η τριμερής της Πέμπτης θα περιοριστεί σε μια συμβολική συνάντηση κορυφής ή εάν θα ανοίξει τον δρόμο για συγκεκριμένες συνεννοήσεις σε ζητήματα ασφάλειας, εμπορίου και διεθνών κρίσεων.
Για την Ευρώπη, το ζητούμενο είναι να μη βρεθεί αντιμέτωπη με αποφάσεις που θα αφορούν άμεσα την ασφάλεια και τα συμφέροντά της, χωρίς να έχει συμμετάσχει στη διαμόρφωσή τους. Για την Ουκρανία, αντίστοιχα, η βασική ανησυχία αφορά το ενδεχόμενο να συζητηθεί το μέλλον της χωρίς την παρουσία της στο τραπέζι.
Η συνάντηση στη Σενζέν δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί και δεν υπάρχουν δεδομένα για το αποτέλεσμά της. Ωστόσο, η δημόσια αντιπαράθεση των δύο ηγετών με τη Δύση, σε συνδυασμό με την επικείμενη συνάντηση με τον Τραμπ, έχει ήδη δημιουργήσει ένα σκηνικό αυξημένης διπλωματικής έντασης.



