Τίνος Πόλεμος Είναι, Τελικά;

Αρθογραφεί η: Η Σίσσυ Πολιτοπούλου είναι core member στο EU Youth Hub του ELIAMEP και απόφοιτη Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στο Διεθνές και Ανθρωπιστικό Δίκαιο. Συντονίζει τη Πόλεμος στρατηγική κοινωνικών μέσων και την ψηφιακή παρουσία της ομάδας, μέλος της επιτροπής Επικοινωνίας του Εθνικού Συμβουλίου Νεολαίας.

Η αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών έχει εισέλθει σε μια ποιοτικά διαφορετική φάση. Αυτό που για χρόνια εκτυλισσόταν ως έμμεση, ελεγχόμενη και συχνά «αόρατη» σύγκρουση, αποκτά πλέον σαφή, άμεση και δυνητικά αποσταθεροποιητική μορφή. Οι ισορροπίες που στηρίζονταν σε σκιώδεις επιχειρήσεις, κυβερνοεπιθέσεις και προσεκτικά βαθμονομημένα στρατιωτικά πλήγματα υποχωρούν μπροστά σε μια πιο ανοιχτή λογική αποτροπής, ρητής απειλής και επίδειξης στρατηγικής αποφασιστικότητας.

Η κλιμάκωση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια αντιπαράθεση μεταξύ Τεχεράνης και Ιερουσαλήμ. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αρχιτεκτονική ανταγωνισμού ισχύος, όπου οι περιφερειακές φιλοδοξίες διασταυρώνονται με την αξιοπιστία των μεγάλων δυνάμεων. Για χρόνια, οι εντάσεις διαχειρίζονταν μέσω κυβερνοεπιχειρήσεων και προσεκτικά βαθμονομημένων πληγμάτων, σχεδιασμένων ώστε να αποφεύγεται ένας γενικευμένος πόλεμος.

Αυτό που παρατηρούμε σήμερα, δηλαδή ορατές στρατιωτικές ανταλλαγές, ρητές αναφορές σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και άκαμπτη ρητορική που αφήνει ελάχιστο χώρο για διαπραγμάτευση, σηματοδοτεί μια μετάβαση από την περιορισμένη αποτροπή σε ανοιχτή κλιμάκωση. Κάθε δρών φαίνεται αποφασισμένος να επιδείξει αποφασιστικότητα και να ενισχύσει το στρατηγικό του μήνυμα, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει να αποφύγει μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση.

Στον πυρήνα αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα πολυεπίπεδο σύνολο διλημμάτων ασφαλείας και στρατηγικών επιταγών. Το Ισραήλ πλαισιώνει τις ενέργειές του ως αναγκαίες για την αποτροπή υπαρξιακών απειλών. Το Ιράν εντάσσει τη στάση του σε αφηγήσεις αντίστασης και περιφερειακής διεκδίκησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν την αξιοπιστία των συμμαχιών τους, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να αποτρέψουν τη στρατηγική φθορά.

Μεμονωμένα, κάθε θέση παρουσιάζει εσωτερική λογική και συνοχή. Συλλογικά, ωστόσο, παράγουν συστημική αστάθεια. Η γλώσσα της αποτροπής, ένας όρος αρκετά οικείος στη στρατηγική θεωρία, έχει επανέλθει στα καθημερινά πρωτοσέλιδα. Η αποτροπή εξαρτάται από την αντίληψη, τη σηματοδότηση και τη δέσμευση. Η επιτυχία της στηρίζεται λιγότερο στις δυνατότητες καθαυτές και περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο οι προθέσεις ερμηνεύονται από αντιπάλους και συμμάχους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πολιτικοί ηγέτες συχνά λειτουργούν σε ένα περιβάλλον που επιβραβεύει την επιδεικτική ισχύ και τιμωρεί τον συμβιβασμό, καθιστώντας τον αυτοπεριορισμό πολιτικά κοστοβόρο ακόμη και όταν είναι στρατηγικά ορθολογικός.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από την άμεση περιφέρεια και διαχέονται στο παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Οι ενεργειακές αγορές αντιδρούν ακαριαία στην αστάθεια στον Περσικό Κόλπο, αναδεικνύοντας πόσο στενά παραμένουν διασυνδεδεμένες η γεωπολιτική και η οικονομική ασφάλεια. Οι πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες ήδη πλήττουν κοινωνίες παγκοσμίως, εντείνονται καθώς αυξάνονται τα γεωπολιτικά ασφάλιστρα κινδύνου. Πόλεμος Πόλεμος Πόλεμος Πόλεμος

Οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, ακόμη εύθραυστες από τη διαταραχή της πανδημίας και τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις, απορροφούν πρόσθετη αβεβαιότητα και ανασφάλεια. Σε ένα βαθιά αλληλοεξαρτώμενο σύστημα, μια περιφερειακή κλιμάκωση αντηχεί παγκοσμίως, αναδιαμορφώνοντας τον δημοσιονομικό σχεδιασμό, τη σταθερότητα των αγορών και τη δημόσια επιρροή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ο πόλεμος δεν καθίσταται πλέον γεωγραφικά απομακρυσμένος, αλλά αδιαχώριστος από την οικονομική πραγματικότητα, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η σύγκρουση στον 21ο αιώνα. Πόλεμος Πόλεμος Πόλεμος Πόλεμος

Καθώς τα γεγονότα αυτά εκτυλίσσονται, άλλοι δρώντες παρατηρούν με υπολογισμένη αυτοσυγκράτηση. Από τη μία πλευρά, η Ρωσία ωφελείται προβάλλοντας τη δυτική εμπλοκή ως αποσταθεροποιητική, ενισχύοντας αφηγήσεις που έχει σταθερά προωθήσει στο ευρύτερο πλαίσιο της αντιπαράθεσής της με τη Δύση, ιδίως μετά τη σύγκρουσή της με την Ουκρανία. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας ενδέχεται επίσης να προσφέρουν στη Μόσχα βραχυπρόθεσμη δημοσιονομική ανακούφιση, ενισχύοντας τα κρατικά έσοδα εν μέσω συνεχιζόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.

Ωστόσο, μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ενέχει σημαντικούς στρατηγικούς κινδύνους. Μια ευρύτερη σύγκρουση θα μπορούσε να συσπειρώσει περαιτέρω τη Δύση και να προκαλέσει αστάθεια που υπερβαίνει την ικανότητα της Ρωσίας να τη διαχειριστεί. Για τον λόγο αυτό, η στάση της Μόσχας παραμένει μετρημένη: επιβλητική ρητορική, προσεκτική επιχειρησιακή εμπλοκή και σκόπιμη αποστασιοποίηση από την άμεση σύγκρουση.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία τοποθετείται λιγότερο ως άμεσος αντίπαλος και περισσότερο ως διαμεσολαβητής. Ως μέλος του ΝΑΤΟ με έντονες περιφερειακές φιλοδοξίες και σημαντικές οικονομικές αλληλεξαρτήσεις, η Άγκυρα επιδιώκει μια συνειδητή στρατηγική ισορροπίας και στρατηγικής ευελιξίας. Επιχειρεί να διατηρήσει διπλωματικές σχέσεις με όλα τα μέρη, αποφεύγοντας προσεκτικά την άμεση εμπλοκή στη σύγκρουση.

Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη γενικότερη λογική της πολιτικής των μεσαίων δυνάμεων, όπου τα κράτη επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της στρατηγικής αυτονομίας τους. Ωστόσο, η βιωσιμότητα αυτής της στάσης εξαρτάται από την πορεία των εξελίξεων. Μια δραματική κλιμάκωση θα περιόριζε τα περιθώρια διπλωματικών ελιγμών της Τουρκίας, θα απαιτούσε σαφείς δεσμεύσεις και θα μείωνε την ικανότητά της να επηρεάζει τις ισορροπίες μεταξύ ανταγωνιζόμενων δυνάμεων.

Υπό αυτό το πρίσμα, το ερώτημα που ανακύπτει αναπόφευκτα είναι: «ποιος φέρει την ευθύνη και ποιος τελικά επικρατεί;» Σε μια εποχή κατά την οποία οι συμμαχίες μεταβάλλονται ταχύτατα, νέες συγκρούσεις αναδύονται και οι πυρηνικές απειλές ή οι τακτικές της γκρίζας ζώνης ενσωματώνονται στη στρατηγική πρακτική, η κοινή γνώμη πολώνεται βαθιά ως προς την αλήθεια και την ηθική.

Ωστόσο, στις σύγχρονες διακρατικές συγκρούσεις σπάνια αναδεικνύεται ένας αδιαμφισβήτητος νικητής. Αυτό που συνήθως προκύπτει είναι βραχυπρόθεσμα οφέλη, όπως πρόσκαιρα καθησυχασμένοι πληθυσμοί ή αποδυναμωμένοι αντίπαλοι. Τέτοια αποτελέσματα, όμως, είναι ασύμβατα με τη διαρκή σταθερότητα και τη μακροπρόθεσμη ευημερία.

Για τη Γενιά Ζ, οι δυναμικές αυτές δεν αποτελούν αφηρημένες θεωρητικές συζητήσεις ή υποθετικά σενάρια. Στον αντίποδα, συνιστούν το καθημερινό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται οι ζωές τους. Έχουμε βιώσει μια βαθιά χρηματοπιστωτική κρίση, μια παγκόσμια πανδημία, κλιμακούμενες κλιματικές κρίσεις, μια διαρκή διάβρωση δημοκρατικών κανόνων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πλέον μια ανοιχτή κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.

Οι εξελίξεις αυτές έχουν αφήσει εμφανή αποτυπώματα στην ψυχολογική και συναισθηματική ευημερία των νέων, εντείνοντας την έκθεσή τους στην αβεβαιότητα και την αστάθεια. Ωστόσο, η διαρκής ορατότητα δεν έχει οδηγήσει σε απάθεια. Αντιθέτως, έχει καλλιεργήσει μια έντονη αίσθηση σκεπτικισμού και μια επίμονη αναζήτηση της αλήθειας. Οι νέοι παρατηρητές δεν ικανοποιούνται πλέον από απλουστευτικά αφηγήματα που παρουσιάζουν τα κράτη ως εκ φύσεως δίκαια ή διεφθαρμένα. Αντιθέτως, διερευνούν τα δομικά κίνητρα, εμπλέκονται με το ιστορικό πλαίσιο και εξετάζουν τις αποτυχίες ηγεσίας που έχουν οδηγήσει σε κύκλους αντιποίνων.

Η κριτική αυτή στάση δεν ισοδυναμεί με ηθική αδιαφορία. Αντιθέτως, αντανακλά μια βαθύτερη προσήλωση στη λογοδοσία και την ακεραιότητα. Η αναγνώριση του αυταρχικού χαρακτήρα διακυβέρνησης του Ιράν δεν προϋποθέτει την αποδοχή κάθε ενέργειας του Ισραήλ, ούτε τη δικαιολόγησή της. Αντίστοιχα, η κριτική απέναντι στις στρατηγικές επιλογές της Δύσης δεν συνιστά νομιμοποίηση του περιφερειακού εξτρεμισμού. Εξάλλου, η ηθική διαύγεια δεν επιτυγχάνεται με την επιλογή στρατοπέδου, αλλά με την άρνηση δικαιολόγησης της αδικίας, ανεξαρτήτως της σημαίας υπό την οποία αυτή διαπράττεται.