Από παιδί-θαύμα στο σκάκι, «εγκέφαλος» της Alphabet: Ποιος είναι ο Ελληνοκύπριος που καλείται να κερδίσει τη μάχη της AI

Στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας μάχης για την AI περνά ο Σερ Ντέμης Χασάμπης, ο Ελληνοκύπριος νομπελίστας που βρίσκεται πίσω από ορισμένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά και επιστημονικά επιτεύγματα των τελευταίων ετών.

Στο πλαίσιο της μεγάλης αναδιάρθρωσης της ηγεσίας του τομέα Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Χασάμπης αποχωρεί από την καθημερινή διοίκηση της Google DeepMind και αναλαμβάνει πρόεδρος της εταιρείας και Chief Scientist της Alphabet. Από τη νέα του θέση θα επικεντρωθεί στη μακροπρόθεσμη επιστημονική στρατηγική του ομίλου και στην ανάπτυξη της Τεχνητής Γενικής Νοημοσύνης, γνωστής ως AGI.

Η αλλαγή πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού, με την Google να δέχεται ισχυρές πιέσεις από εταιρείες όπως η OpenAI και η Anthropic. Παράλληλα, η αποχώρηση κορυφαίων επιστημόνων και στελεχών έχει ενισχύσει την ανάγκη του τεχνολογικού κολοσσού να επιστρέψει στην πρωτοπορία.

Σε αυτήν την κρίσιμη συγκυρία, η Alphabet στρέφεται σε έναν άνθρωπο που έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέπει ιδέες που μοιάζουν με επιστημονική φαντασία σε πραγματικές ανακαλύψεις.

Από το Βόρειο Λονδίνο στην παγκόσμια κορυφή

Ο Ντέμης Χασάμπης γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου 1976 στο Λονδίνο. Ο πατέρας του, Κώστας, ήταν Ελληνοκύπριος από την Αμμόχωστο και μετανάστευσε στη Βρετανία στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η μητέρα του, Άντζελα, είχε κινεζική και σιγκαπουριανή καταγωγή και είχε μεταβεί στο Λονδίνο με σκοπό να εργαστεί ως νοσοκόμα.

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 ανέτρεψε τα σχέδια της οικογένειας να επιστρέψει στην Αμμόχωστο. Έτσι, οι γονείς του παρέμειναν στη Βρετανία και μεγάλωσαν τα τρία παιδιά τους στο Βόρειο Λονδίνο.

Ο πατέρας του δοκίμασε διαφορετικά επαγγέλματα, εργαζόμενος μεταξύ άλλων ως μουσικός, τραγουδοποιός και επιχειρηματίας, ενώ αργότερα διατηρούσε κατάστημα παιδικών παιχνιδιών. Η καλλιτεχνική πλευρά της οικογένειας πέρασε στην αδελφή του Ντέμη, Ελένη Χασάμπη, η οποία ακολούθησε διεθνή καριέρα ως πιανίστρια και συνθέτρια.

Ο ίδιος, ωστόσο, έδειξε από πολύ μικρή ηλικία ότι θα ακολουθούσε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.

Το παιδί που έμαθε σκάκι στα τέσσερα χρόνια του

Η πρώτη ένδειξη των εξαιρετικών ικανοτήτων του εμφανίστηκε όταν ήταν μόλις τεσσάρων ετών. Παρακολουθώντας τον πατέρα και τον θείο του να παίζουν σκάκι, ζήτησε να μάθει τους κανόνες. Μέσα σε λίγους μήνες δεν περιοριζόταν απλώς στο να παίζει, αλλά άρχισε να κερδίζει τους μεγαλύτερους.

Μέχρι τα 12 του χρόνια είχε καταταχθεί μεταξύ των κορυφαίων σκακιστών στον κόσμο για την ηλικία του, ενώ στα 13 του αγωνιζόταν ήδη επαγγελματικά. Παρά τις επιτυχίες και τα χρηματικά έπαθλα, συνειδητοποίησε γρήγορα ότι δεν ήθελε να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στο σκάκι.

Το ενδιαφέρον του είχε ήδη στραφεί στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Από την ηλικία των οκτώ ετών άρχισε να ασχολείται με τις παιχνιδομηχανές και τον προγραμματισμό, περνώντας σύντομα από την απλή χρήση στη δημιουργία δικών του ηλεκτρονικών παιχνιδιών.

Το παιχνίδι που τον έκανε γνωστό στα 17 του

Πριν ακόμη ενηλικιωθεί, ο Χασάμπης εργάστηκε στην Bullfrog Productions και συμμετείχε στη δημιουργία του «Theme Park». Το παιχνίδι εξελίχθηκε σε παγκόσμια εμπορική επιτυχία, κυκλοφόρησε σε εκατομμύρια αντίτυπα και έκανε γνωστό το όνομά του στη βιομηχανία των video games.

Ο άνθρωπος πίσω από τον επιτυχημένο τίτλο ήταν ένας 17χρονος μαθητής, ο οποίος είχε ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δύο χρόνια νωρίτερα από το προβλεπόμενο. Αναγκάστηκε, μάλιστα, να περιμένει μέχρι να συμπληρώσει την απαιτούμενη ηλικία για να γίνει δεκτός στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, όπου σπούδασε Επιστήμη Υπολογιστών.

Μετά την αποφοίτησή του επέστρεψε στον σχεδιασμό ηλεκτρονικών παιχνιδιών και ίδρυσε την Elixir Studios. Τα παιχνίδια της εταιρείας θεωρήθηκαν εξαιρετικά φιλόδοξα για την εποχή τους, χωρίς όμως να γνωρίσουν την αναμενόμενη εμπορική επιτυχία.

Ο Χασάμπης αποφάσισε τότε να επιστρέψει στην ακαδημαϊκή έρευνα, στρέφοντας το ενδιαφέρον του στη Νευροεπιστήμη και στη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Από τη μνήμη και τη φαντασία στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Κατά τη διάρκεια των σπουδών και της ερευνητικής του δραστηριότητας, μελέτησε την αμνησία και τους μηχανισμούς της ανθρώπινης μνήμης. Οι εργασίες του συνέβαλαν στην καλύτερη κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στη μνήμη, στη φαντασία και στις υπόλοιπες νοητικές λειτουργίες.

Στόχος του ήταν να συνδυάσει όσα γνώριζε για τον ανθρώπινο εγκέφαλο με την Επιστήμη Υπολογιστών. Πίστευε ότι, αν οι επιστήμονες κατανοούσαν τον τρόπο λειτουργίας της ανθρώπινης νοημοσύνης, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν συστήματα που θα μάθαιναν και θα έλυναν προβλήματα με ανάλογο τρόπο.

Η θεωρία αυτή οδήγησε, το 2010, στην ίδρυση της DeepMind. Το όραμα της εταιρείας συνοψιζόταν σε μία εξαιρετικά φιλόδοξη αποστολή: να λύσει το μυστήριο της νοημοσύνης και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει αυτήν τη γνώση για να αντιμετωπίσει θεμελιώδη προβλήματα της επιστήμης.

Η DeepMind, το AlphaGo και η εξαγορά από την Google

Η DeepMind έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσω του AlphaGo, του συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης που κατάφερε να νικήσει κορυφαίους επαγγελματίες στο αρχαίο κινεζικό παιχνίδι στρατηγικής Go.

Το επίτευγμα θεωρήθηκε ιστορικό, καθώς το Go διαθέτει ασύγκριτα περισσότερους πιθανούς συνδυασμούς από το σκάκι και απαιτεί στρατηγική, διαίσθηση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Η Google είχε ήδη αναγνωρίσει τις δυνατότητες της DeepMind και την εξαγόρασε το 2014, έναντι ποσού που, σύμφωνα με δημοσιεύματα, έφτασε περίπου τα 650 εκατομμύρια δολάρια. Ο Χασάμπης παρέμεινε επικεφαλής, συνεχίζοντας την έρευνά του πάνω στις πιο προηγμένες εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του, ωστόσο, δεν θα ερχόταν από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, αλλά από τον χώρο της Βιολογίας.

Το AlphaFold και η ανακάλυψη που οδήγησε στο Νόμπελ

Για περισσότερα από 50 χρόνια, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να λύσουν ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της Βιολογίας: να προβλέψουν την τρισδιάστατη δομή μιας πρωτεΐνης με βάση τη σειρά των αμινοξέων της.

Η δομή μιας πρωτεΐνης καθορίζει τον τρόπο λειτουργίας της. Η δυνατότητα πρόβλεψής της μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, την κατανόηση ασθενειών και τη δημιουργία νέων βιολογικών υλικών.

Το 2020, ο Ντέμης Χασάμπης και ο Τζον Τζάμπερ παρουσίασαν το AlphaFold2, ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που έδωσε λύση στο πρόβλημα με πρωτοφανή ακρίβεια.

Το σύστημα χρησιμοποιήθηκε για την πρόβλεψη της δομής περίπου 200 εκατομμυρίων γνωστών πρωτεϊνών. Η σχετική βάση δεδομένων έγινε διαθέσιμη στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα και χρησιμοποιήθηκε από εκατομμύρια ερευνητές σε περισσότερες από 190 χώρες.

Οι δυνατότητες του AlphaFold ξεπερνούν την ανάπτυξη φαρμάκων. Η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό ενζύμων που διασπούν πλαστικά απόβλητα, στην αντιμετώπιση ασθενειών και στην κατανόηση θεμελιωδών μηχανισμών της ζωής.

Για τη συγκεκριμένη ανακάλυψη, ο Χασάμπης και ο Τζάμπερ τιμήθηκαν το 2024 με το Νόμπελ Χημείας, το οποίο μοιράστηκαν με τον Αμερικανό βιοχημικό Ντέιβιντ Μπέικερ.

Ο επιστήμονας που απέφευγε ακόμη και τις συνεντεύξεις

Παρά την παγκόσμια αναγνώριση, ο Χασάμπης διατηρεί χαμηλό δημόσιο προφίλ και αποφεύγει, όσο μπορεί, τη δημοσιότητα. Είναι παντρεμένος με μοριακή βιολόγο ιταλικής καταγωγής και έχει δύο παιδιά, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το Βόρειο Λονδίνο, όπου μεγάλωσε και ζει η οικογένειά του.

Στις λιγοστές προσωπικές συνεντεύξεις του έχει δηλώσει ότι το βασικό όνειρό του ήταν πάντοτε να συμβάλει στην επιστημονική πρόοδο και στην κατανόηση των θεμελιωδών μηχανισμών της ζωής.

Η βράβευσή του με το Νόμπελ απέδειξε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο παραγωγής κειμένων, εικόνων ή ψηφιακών εφαρμογών. Μπορεί να μετατραπεί σε μηχανή επιστημονικών ανακαλύψεων, ικανή να λύνει προβλήματα που παρέμεναν άλυτα επί δεκαετίες.

Η μεγαλύτερη πρόκληση της καριέρας του

Στη νέα του θέση, ο Σερ Ντέμης Χασάμπης δεν θα ασχολείται πλέον τόσο έντονα με την καθημερινή διοίκηση της Google DeepMind. Θα έχει, όμως, αυξημένη επιρροή στη συνολική επιστημονική κατεύθυνση της Alphabet και στις προσπάθειές της για την ανάπτυξη ακόμη πιο προηγμένων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η αποστολή του είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Καλείται να βοηθήσει την Google να ανακτήσει το προβάδισμα σε έναν αγώνα που εξελίσσεται με πρωτοφανή ταχύτητα και στον οποίο οι ανταγωνιστές επενδύουν δισεκατομμύρια δολάρια.

Από το παιδί που έμαθε σκάκι στα τέσσερα χρόνια του και δημιούργησε ένα παγκόσμιο video game στα 17, μέχρι τον επιστήμονα που έλυσε έναν από τους μεγαλύτερους γρίφους της Βιολογίας, ο Ντέμης Χασάμπης έχει περάσει ολόκληρη τη ζωή του ξεπερνώντας όρια.

Τώρα βρίσκεται μπροστά στη δυσκολότερη πρόκληση της διαδρομής του: να αποδείξει ότι μπορεί να οδηγήσει ξανά την Google στην κορυφή της παγκόσμιας κούρσας για την Τεχνητή Νοημοσύνη.