Κασιδιάρης: Η «Συμμαχία Ελλήνων», το θεσμικό πλαίσιο και η μάχη για την επιστροφή στην κάλπη

Η στήριξη του πρώην στελέχους της Χρυσής Αυγής στη «Συμμαχία Ελλήνων» και η εμφάνιση ανεξάρτητου βουλευτή στη Βουλή – Τι προβλέπει το ισχύον πλαίσιο για τη συμμετοχή του στις εκλογές και ποια είναι τα ανοιχτά νομικά ζητήματα

Νέα πολιτική κινητικότητα γύρω από τον Ηλία Κασιδιάρη καταγράφεται μετά την αποφυλάκισή του και την ανακοίνωση ότι στηρίζει τη «Συμμαχία Ελλήνων», έναν νέο πολιτικό σχηματισμό με νόμιμο εκπρόσωπο τον ανεξάρτητο βουλευτή Γιάννη Δημητροκάλλη.

Ο Κασιδιάρης, ο οποίος έχει καταδικαστεί στο πλαίσιο της υπόθεσης της Χρυσής Αυγής, απέφυγε προς το παρόν να αποκαλύψει με ποια ακριβώς ιδιότητα σκοπεύει να συμμετάσχει στην επόμενη εκλογική διαδικασία. Αντίθετα, άφησε ανοιχτές διαφορετικές πιθανότητες, παραπέμποντας στην κατάθεση των υποψηφιοτήτων στο αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου.

Η «Συμμαχία Ελλήνων» στο επίκεντρο

Η «Συμμαχία Ελλήνων» αποτελεί το νέο πολιτικό εγχείρημα στο οποίο ο Κασιδιάρης δήλωσε ότι παρέχει τη στήριξή του. Νόμιμος εκπρόσωπος του σχηματισμού είναι ο ανεξάρτητος βουλευτής Γιάννης Δημητροκάλλης.

Στο εγχείρημα συμμετέχουν επίσης οι ανεξάρτητοι βουλευτές Γιώργος Μανούσος και Διονύσης Βαλτογιάννης. Και οι τρεις είχαν εκλεγεί στις εθνικές εκλογές του 2023 με τους «Σπαρτιάτες».

Η παρουσία τους αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία λόγω της προηγούμενης δικαστικής κρίσης σχετικά με τη σχέση του συγκεκριμένου κόμματος με τον Κασιδιάρη. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο είχε κρίνει ότι οι «Σπαρτιάτες» λειτούργησαν ως πολιτικό «όχημα» του.

Η παρέμβαση Μανούσου στην Ολομέλεια

Η συζήτηση πήρε νέα διάσταση όταν ο Γιώργος Μανούσος εμφανίστηκε στην Ολομέλεια της Βουλής και δήλωσε ότι, μολονότι τυπικά ανήκει στους ανεξάρτητους βουλευτές, ουσιαστικά εκπροσωπεί τη «Συμμαχία Ελλήνων».

Η δήλωση προκάλεσε αντιδράσεις από άλλες κοινοβουλευτικές ομάδες.

Ο Αλέξανδρος Καζαμίας της Πλεύσης Ελευθερίας σχολίασε ότι μια τέτοια παρουσία στη Βουλή συνιστά, κατά την άποψή του, νομιμοποίηση της Χρυσής Αυγής, ενώ ο Χρήστος Κατσώτης του ΚΚΕ υποστήριξε ότι δεν μπορεί να εμφανίζεται μέσα στο Κοινοβούλιο πολιτικός σχηματισμός που συνδέεται με τον Κασιδιάρη. Πρόκειται για πολιτικές τοποθετήσεις των συγκεκριμένων βουλευτών και όχι για δικαστική κρίση επί της «Συμμαχίας Ελλήνων».

Τι ισχύει για την υποψηφιότητα Κασιδιάρη

Το βασικό νομικό ερώτημα αφορά το κατά πόσο ο Κασιδιάρης μπορεί να συμμετάσχει άμεσα σε εκλογικό συνδυασμό.

Το θεσμικό πλαίσιο ενισχύθηκε το 2023, μετά τις αποκαλύψεις σχετικά με την επιρροή που φερόταν να εξακολουθεί να ασκεί από τη φυλακή στην ηγεσία των «Σπαρτιατών».

Η σχετική νομοθετική ρύθμιση προβλέπει ότι η στέρηση του δικαιώματος κατάρτισης εκλογικών συνδυασμών συνδέεται με όλη τη διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και ότι ο υπολογισμός της περιόδου ξεκινά από την ανακοίνωση της οριστικής καταδικαστικής απόφασης. Παράλληλα, η ρύθμιση προβλέπει ότι ούτε η πραγματική έκτιση της ποινής ούτε η παραγραφή της μεταβάλλουν τον συγκεκριμένο υπολογισμό.

Σύμφωνα με τις νομικές απόψεις που έχουν δημοσιοποιηθεί, το ισχύον πλαίσιο οδηγεί σε περιορισμό της εκλογικής δραστηριότητας του Κασιδιάρη τουλάχιστον έως το 2033.

Ο καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος έχει υποστηρίξει ότι κρίσιμο στοιχείο είναι η διάρκεια της ποινής που επέβαλε το δικαστήριο και όχι ο πραγματικός χρόνος παραμονής του κρατουμένου στη φυλακή. Στην ίδια κατεύθυνση έχουν τοποθετηθεί οι συνταγματολόγοι Νίκος Παπασπύρου και Ξενοφών Κοντιάδης, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα.

Το «παράθυρο» της ανεξάρτητης υποψηφιότητας

Περισσότερο σύνθετο εμφανίζεται το ζήτημα μιας ενδεχόμενης ανεξάρτητης υποψηφιότητας.

Ο ίδιος ο Κασιδιάρης, στην ανακοίνωσή του για τη «Συμμαχία Ελλήνων», δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να διεκδικήσει εκλογή είτε μέσω κομματικού ψηφοδελτίου είτε ως ανεξάρτητος είτε μέσω άλλης νομικής φόρμουλας.

Συγκεκριμένα, παρέπεμψε την τελική απάντηση στην ημέρα κατάθεσης των υποψηφιοτήτων στο Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου. Αυτό σημαίνει ότι το τελικό θεσμικό φίλτρο θα είναι η διαδικασία ελέγχου των υποψηφιοτήτων και των εκλογικών συνδυασμών από το αρμόδιο δικαστικό όργανο.

Το ζήτημα έχει απασχολήσει ήδη συνταγματολόγους, καθώς διαφορετικό νομικό ερώτημα είναι η συμμετοχή ενός προσώπου σε κομματικό συνδυασμό και διαφορετικό η ενδεχόμενη μεμονωμένη υποψηφιότητά του.

Το προηγούμενο των «Σπαρτιατών»

Το πολιτικό υπόβαθρο της υπόθεσης βρίσκεται στις εκλογές του 2023.

Οι «Σπαρτιάτες» συγκέντρωσαν 4,68% στις εθνικές εκλογές και εξέλεξαν κοινοβουλευτική ομάδα. Η μεταγενέστερη δικαστική διαδικασία εξέτασε τον ρόλο που είχε ο Κασιδιάρης στη λειτουργία του κόμματος, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος βρισκόταν τότε κρατούμενος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία exit poll που επικαλείται το σχετικό ρεπορτάζ, μεταξύ όσων ψήφισαν «Σπαρτιάτες» το 2023, το 19,5% είχε ψηφίσει Ελληνική Λύση στην προηγούμενη κάλπη και το 16,5% Νίκη, ενώ το 1,5% προερχόταν από τη Νέα Δημοκρατία. Ένα ακόμη 17% είχε προηγουμένως επιλέξει την αποχή.

Τα στοιχεία αυτά χρησιμοποιούνται για να περιγραφεί η εκλογική προέλευση ενός μέρους της εκλογικής βάσης που είχε στηρίξει τους «Σπαρτιάτες», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ίδιοι ψηφοφόροι θα κινηθούν με τον ίδιο τρόπο σε μια μελλοντική εκλογική αναμέτρηση.

Τι δείχνουν τα διαθέσιμα δεδομένα για την εκλογική επιρροή

Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί επώνυμη δημοσκόπηση με πλήρη στοιχεία δείγματος και μεθοδολογίας που να μετρά συγκεκριμένα ένα νέο κόμμα Κασιδιάρη.

Έχουν αναφερθεί στον Τύπο εκτιμήσεις και ιδιωτικές μετρήσεις που τοποθετούν τη δυνητική επιρροή του σε συγκεκριμένο εύρος, όμως, εφόσον δεν συνοδεύονται από δημοσιευμένη μεθοδολογία, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως κανονικές δημοσκοπήσεις.

Ένα διαφορετικό, καταγεγραμμένο εκλογικό δεδομένο προέρχεται από τις δημοτικές εκλογές του 2023. Ο συνδυασμός «Ελεύθεροι Αθηναίοι», με επικεφαλής τον Κασιδιάρη, συγκέντρωσε 8,33% στον Δήμο Αθηναίων, με περίπου 11.500 σταυρούς προτίμησης. Το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί πραγματικό εκλογικό δεδομένο, αλλά αφορά αυτοδιοικητική αναμέτρηση και δεν μπορεί αυτομάτως να μετατραπεί σε πρόβλεψη για εθνικές εκλογές.

Η ευρωπαϊκή εικόνα και οι διαφορές με την Ελλάδα

Η επανεμφάνιση του Κασιδιάρη στην πολιτική σκηνή συμπίπτει χρονικά με την ενίσχυση κομμάτων της ριζοσπαστικής δεξιάς σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Στη Γερμανία, το AfD και στη Γαλλία το Rassemblement National καταγράφουν υψηλά ποσοστά σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Ωστόσο, το ελληνικό κομματικό σύστημα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και το εκλογικό ακροατήριο δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας παραμένει κατανεμημένο σε περισσότερους πολιτικούς σχηματισμούς.

Στην Ελλάδα, επομένως, η επιστροφή του Κασιδιάρη στην πολιτική δραστηριότητα δημιουργεί ένα νέο δεδομένο, χωρίς να υπάρχει ακόμη επαρκής δημοσιευμένη εκλογική μέτρηση που να επιτρέπει ασφαλή αποτύπωση της μελλοντικής του εκλογικής επιρροής.

Το κρίσιμο τεστ θα είναι η διαδικασία στον Άρειο Πάγο

Το επόμενο σημαντικό θεσμικό στάδιο θα είναι η κατάθεση και ο έλεγχος των υποψηφιοτήτων και των εκλογικών συνδυασμών, όταν προκηρυχθούν οι εθνικές εκλογές.

Μέχρι τότε, ο Κασιδιάρης έχει επιλέξει να διατηρήσει ανοιχτό το ζήτημα του προσωπικού του ρόλου, ενώ παράλληλα έχει δηλώσει δημόσια τη στήριξή του στη «Συμμαχία Ελλήνων».

Η εμφάνιση στελεχών του συγκεκριμένου σχηματισμού στη Βουλή, οι δημόσιες αντιδράσεις άλλων κομμάτων και το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο συνθέτουν ένα νέο πολιτικό σκηνικό γύρω από την προσπάθεια του Κασιδιάρη να επιστρέψει στην ενεργό πολιτική.

Το ερώτημα της προσωπικής του υποψηφιότητας, πάντως, παραμένει ανοιχτό έως ότου υποβληθούν οι υποψηφιότητες και εφαρμοστεί η προβλεπόμενη διαδικασία ελέγχου από το αρμόδιο δικαστήριο.