Το νομοσχέδιο αναμένεται να ψηφιστεί στις 22 Οκτωβρίου – Τι θα ισχύσει για Facebook, Instagram και TikTok, πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας μέσω Kids Wallet και τι προβλέπεται για τους ανηλίκους που έχουν ήδη λογαριασμό
Νέο πλαίσιο για την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προωθεί η κυβέρνηση, με βασικό μέτρο την απαγόρευση πρόσβασης σε χρήστες που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους. Η εφαρμογή της ρύθμισης έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ, σύμφωνα με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να ψηφιστεί στη Βουλή την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου.
Το σχέδιο παρουσιάστηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου από τους υπουργούς Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η υποχρέωση των ίδιων των ψηφιακών πλατφορμών να εφαρμόζουν αξιόπιστους ελέγχους ηλικίας και να εμποδίζουν την πρόσβαση όσων δεν καλύπτουν το προβλεπόμενο όριο.
Η ρύθμιση δεν αφορά γενική απαγόρευση χρήσης του διαδικτύου ή κατοχής κινητού τηλεφώνου. Επικεντρώνεται στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτονται από το σχετικό πλαίσιο, με την κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ευθύνη των γονέων.
Πότε ξεκινά η εφαρμογή και ποιες πλατφόρμες αφορά
Η προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης είναι η 1η Ιανουαρίου 2027. Μέχρι την ψήφιση και τη δημοσίευση του νόμου, οι ρυθμίσεις αποτελούν νομοθετικό σχέδιο και όχι ήδη εφαρμοζόμενη απαγόρευση.
Στις υπηρεσίες που αναφέρονται ως παραδείγματα περιλαμβάνονται το Facebook, το Instagram και το TikTok. Στο ευρύτερο πεδίο των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης αναφέρονται επίσης το LinkedIn και άλλες πλατφόρμες, καθώς το κριτήριο δεν είναι μόνο η εμπορική ονομασία μιας εφαρμογής, αλλά το είδος της υπηρεσίας που παρέχει.
Για το Snapchat, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν κατά την παρουσίαση, η υπαγωγή του στο μέτρο βρίσκεται υπό διερεύνηση. Η ακριβής αντιμετώπιση υπηρεσιών με μικτές λειτουργίες θα εξαρτηθεί από το εφαρμοστέο πλαίσιο και τις σχετικές διευκρινίσεις.
Η ελληνική πρωτοβουλία προβλέπει ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη, χωρίς να δίνει στους γονείς τη δυνατότητα να επιτρέπουν κατ’ εξαίρεση την πρόσβαση παιδιών μικρότερης ηλικίας.
Τι θα γίνει με τα παιδιά που έχουν ήδη λογαριασμό
Η ύπαρξη λογαριασμού πριν από την έναρξη εφαρμογής του νόμου δεν προβλέπεται να εξαιρεί τον χρήστη από το νέο όριο. Επομένως, εφόσον το σχέδιο ψηφιστεί με τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, οι πλατφόρμες θα πρέπει να προσαρμόσουν την πρόσβαση και για τους ήδη εγγεγραμμένους χρήστες.
Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί κάτω των 15 ετών δεν θα μπορεί να διατηρεί πρόσβαση σε καλυπτόμενη υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης απλώς και μόνο επειδή είχε δημιουργήσει λογαριασμό πριν από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Παράλληλα, το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση με γονική συναίνεση ούτε ειδικό, περιορισμένο λογαριασμό για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών. Η πρόβλεψη αυτή διαφοροποιείται από την ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act, η οποία βρίσκεται ακόμη σε νομοθετική διαδικασία και περιλαμβάνει διαφορετικές επιλογές για ορισμένες ηλικιακές ομάδες.
Πώς θα ελέγχεται η ηλικία – Ο ρόλος του Kids Wallet
Κεντρικό ζήτημα για την εφαρμογή του μέτρου είναι η αξιόπιστη επιβεβαίωση της ηλικίας. Η απλή δήλωση ημερομηνίας γέννησης από τον χρήστη θεωρείται ανεπαρκής ως μοναδικός μηχανισμός ελέγχου, καθώς μπορεί να παρακαμφθεί εύκολα.
Όπως εξήγησε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, όταν μια πλατφόρμα γνωρίζει με επαρκή βεβαιότητα ότι ένας χρήστης είναι κάτω των 15 ετών, θα πρέπει να αποκλείει την πρόσβασή του. Αν δεν μπορεί να διαπιστώσει με ασφάλεια την ηλικία, προβλέπεται διαδικασία επαλήθευσης, για την οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί το Kids Wallet.
Σύμφωνα με την περιγραφή που δόθηκε, η πλατφόρμα θα μπορεί να δημιουργεί έναν κωδικό QR, τον οποίο θα σαρώνει ο χρήστης μέσω της σχετικής διαδικασίας, ώστε να επιβεβαιώνεται αν καλύπτει το ηλικιακό όριο.
Ωστόσο, το σχέδιο νόμου δεν επιβάλλει αποκλειστικά τη χρήση του Kids Wallet ούτε θεσπίζει γενική υποχρέωση ταυτοποίησης όλων των χρηστών με αποστολή εγγράφου ταυτότητας. Προβλέπει ότι οι πάροχοι θα πρέπει να εφαρμόζουν κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους επαλήθευσης, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Θα δίνονται προσωπικά δεδομένα των παιδιών στις πλατφόρμες;
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία που επιχείρησε να διευκρινίσει η κυβέρνηση.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου υποστήριξε ότι το Kids Wallet δεν διαβιβάζει στις πλατφόρμες την ακριβή ημερομηνία γέννησης του παιδιού, αλλά μια ένδειξη για το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το ηλικιακό όριο.
Στόχος είναι η επιβεβαίωση της ηλικίας να μη μετατρέπεται σε περιττή αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων. Η πλατφόρμα χρειάζεται να γνωρίζει αν ο χρήστης πληροί την ηλικιακή προϋπόθεση, όχι κατ’ ανάγκη να λαμβάνει το ονοματεπώνυμο, την ακριβή ημερομηνία γέννησης ή τον αριθμό της ταυτότητάς του.
Η τεχνική εφαρμογή πρέπει να διασφαλίζει την ελαχιστοποίηση των δεδομένων και να αποτρέπει τη χρήση τους για παρακολούθηση ή κατάρτιση προφίλ. Παράλληλα, οι μηχανισμοί επαλήθευσης πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.
Το νομοσχέδιο δεν καθιστά το Kids Wallet τη μοναδική διαθέσιμη λύση. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες ισοδύναμες μέθοδοι, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες απαιτήσεις αξιοπιστίας και προστασίας της ιδιωτικότητας.
Ποια παιδιά αφορά το όριο στην έναρξη του 2027
Το σχέδιο περιλαμβάνει ειδικό τρόπο υπολογισμού της ηλικίας για την εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου. Ως ημερομηνία συμπλήρωσης της ηλικίας θεωρείται η 1η Ιανουαρίου του ημερολογιακού έτους στο οποίο αυτή συμπληρώνεται.
Με βάση αυτόν τον κανόνα, την 1η Ιανουαρίου 2027 το όριο αφορά τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το 2013 και μετά. Όσα έχουν γεννηθεί το 2012 ή νωρίτερα θεωρείται ότι καλύπτουν το όριο των 15 ετών για τη συγκεκριμένη ρύθμιση.
Έτσι, ένα παιδί που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 2012 δεν θα χρειάζεται να περιμένει τα γενέθλιά του μέσα στο 2027 για να θεωρείται ότι έχει συμπληρώσει το όριο. Αντίστοιχα, με βάση τον ίδιο ειδικό κανόνα, τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2013 θα καλύπτουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Ο τρόπος υπολογισμού αφορά τη συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση και δεν μεταβάλλει αυτομάτως άλλους ηλικιακούς περιορισμούς που ισχύουν για διαφορετικές υπηρεσίες ή δραστηριότητες.
Θα επιβάλλονται πρόστιμα σε παιδιά και γονείς;
Σύμφωνα με την παρουσίαση του σχεδίου, δεν θεσπίζεται νέο πρόστιμο ή ποινή για τα παιδιά ή τους γονείς που σχετίζεται ειδικά με το ηλικιακό όριο.
Το βάρος της εφαρμογής μεταφέρεται στις πλατφόρμες, οι οποίες καλούνται να χρησιμοποιούν αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου και να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους. Η εποπτεία προβλέπεται να γίνεται μέσω του υφιστάμενου ευρωπαϊκού και ελληνικού πλαισίου για τις ψηφιακές υπηρεσίες, και όχι με τη δημιουργία ενός εντελώς νέου συστήματος κυρώσεων.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης ανέφερε ότι, σε περίπτωση πλημμελούς εφαρμογής των υποχρεώσεων από τις πλατφόρμες, οι πολίτες θα μπορούν να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη για τη διεκδίκηση αποζημίωσης, εφόσον συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις.
Η αρμοδιότητα των εποπτικών αρχών και οι διαδικασίες υποβολής καταγγελιών θα ασκούνται σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο. Για παρόχους εγκατεστημένους στην Ελλάδα αναφέρονται, μεταξύ άλλων, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους. Η ΕΕΤΤ λειτουργεί ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών.
Γιατί προωθείται η ρύθμιση
Η κυβέρνηση συνδέει το μέτρο με τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από την υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τον διαδικτυακό εκφοβισμό.
Κατά την παρουσίαση, ο Άδωνις Γεωργιάδης επικαλέστηκε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία περισσότεροι από τους μισούς μαθητές Γυμνασίου ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν social media στην ηλικία των 10 έως 12 ετών. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, ένας στους τέσσερις μαθητές δηλώνει υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων, ενώ ένα στα πέντε παιδιά αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα, ανασφάλεια ή δυσκολία συγκέντρωσης όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.
Τα στοιχεία αυτά παρουσιάστηκαν ως ενδείξεις που ενισχύουν την ανάγκη πρόληψης. Δεν αποτελούν, ωστόσο, κλινική διάγνωση εθισμού ούτε αποδεικνύουν ότι κάθε χρήση των κοινωνικών δικτύων προκαλεί προβλήματα ψυχικής υγείας.
Ο Άκης Σκέρτσος υποστήριξε ότι η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ατομική ευθύνη των γονέων και των ίδιων των ανηλίκων. Όπως ανέφερε, οι πλατφόρμες πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν και λειτουργούν τις υπηρεσίες τους.
Τι ισχύει για την ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act
Η ελληνική ρύθμιση πρέπει να διακρίνεται από την ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act, η οποία δεν αποτελεί ακόμη ισχύοντα Κανονισμό.
Η ελληνική πρωτοβουλία επικεντρώνεται στην πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Η ευρωπαϊκή πρόταση έχει ευρύτερο πεδίο και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και ορισμένες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.
Επιπλέον, η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού για παιδιά ηλικίας από 13 έως κάτω των 15 ετών, εφόσον αυτός προσφέρεται από τον πάροχο και δημιουργείται από γονέα ή κηδεμόνα. Στο μοντέλο αυτό προβλέπονται ενεργά εργαλεία γονικού ελέγχου, δυνατότητα ημερήσιου χρονικού ορίου έως μία ώρα και έλεγχος των νέων επαφών.
Αυτή η επιλογή δεν περιλαμβάνεται στο ελληνικό σχέδιο όπως παρουσιάστηκε. Η ευρωπαϊκή πρόταση χρειάζεται να ολοκληρώσει τη νομοθετική διαδικασία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, επομένως οι τελικές διατάξεις και η σχέση της με τις εθνικές ρυθμίσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς μέχρι την εφαρμογή
Μέχρι την προβλεπόμενη έναρξη εφαρμογής, δεν ανακοινώθηκε γενική υποχρέωση εγγραφής όλων των οικογενειών σε συγκεκριμένη εφαρμογή.
Οι γονείς μπορούν, ωστόσο, να ελέγχουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου στις συσκευές και στις εφαρμογές που χρησιμοποιούν τα παιδιά τους, να συζητούν μαζί τους για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου και να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις σχετικά με το νέο πλαίσιο.
Η ενημέρωση έχει σημασία και για τα παιδιά που βρίσκονται κοντά στο ηλικιακό όριο, καθώς οι αλλαγές αφορούν την πρόσβαση σε συγκεκριμένες υπηρεσίες και όχι το σύνολο των ψηφιακών δραστηριοτήτων τους.
Παράλληλα, η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι πλατφόρμες θα εφαρμόσουν αξιόπιστους ελέγχους, αν θα περιοριστούν οι παρακάμψεις και αν θα αποφευχθούν αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί χρηστών. Κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι απολύτως απρόσβλητο από παράκαμψη, γι’ αυτό η εφαρμογή θα χρειαστεί συνεχή αξιολόγηση.
Το χρονοδιάγραμμα και τα επόμενα βήματα
Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε ψηφοφορία στις 22 Οκτωβρίου 2026, ενώ η προβλεπόμενη ημερομηνία εφαρμογής του ηλικιακού ορίου είναι η 1η Ιανουαρίου 2027.
Εφόσον εγκριθεί όπως έχει παρουσιαστεί, οι πλατφόρμες θα πρέπει να προσαρμόσουν τις διαδικασίες τους, να διασφαλίζουν την επαλήθευση της ηλικίας και να αποκλείουν την πρόσβαση παιδιών που δεν έχουν συμπληρώσει τα 15 έτη. Η ύπαρξη παλαιότερου λογαριασμού ή η συγκατάθεση γονέα δεν προβλέπεται να αποτελεί εξαίρεση.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η τεχνική εφαρμογή ενός ηλικιακού ορίου, αλλά και η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των ανηλίκων, την ιδιωτικότητα και την πρόσβασή τους στην ενημέρωση και την επικοινωνία. Η πραγματική αποτελεσματικότητα της ρύθμισης θα κριθεί από την εφαρμογή της στην πράξη, την ανταπόκριση των πλατφορμών και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μετά την έναρξη ισχύος της.
