Διαβάστε το AthensPolitics στο Google News
Με μια παρέμβαση υψηλού συμβολισμού και την παρουσίαση του χάρτη του Τουρκολιβυκού Μνημονίου, ο πρωθυπουργός αμφισβήτησε ευθέως τη νομιμότητα της συμφωνίας Άγκυρας – Τρίπολης – Στο επίκεντρο η «Γαλάζια Πατρίδα», τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και οι επόμενες κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο
Με σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα και με επίκεντρο το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να αξιοποιήσει την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για να αναδείξει τις ελληνικές θέσεις σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, ο πρωθυπουργός παρουσίασε χάρτη που αποτυπώνει τη θαλάσσια οριοθέτηση την οποία επιχείρησαν να συμφωνήσουν η Τουρκία και η Λιβύη, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση αγνοεί την παρουσία και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών που βρίσκονται ανάμεσα στις δύο χώρες.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του. Με αυτή την παρέμβαση, η Αθήνα επιχείρησε να μεταφέρει την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες στο διεθνές διπλωματικό πεδίο, αξιοποιώντας το βήμα των Ηνωμένων Εθνών.
Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας εμφανίζουν νέες εντάσεις, παρά τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο κυβερνήσεων.
Ο χάρτης στο Συμβούλιο Ασφαλείας και η ελληνική επιχειρηματολογία
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ως παράδειγμα αυθαίρετης χάραξης θαλάσσιων ορίων, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν μια τέτοια οριοθέτηση.
Αντίθετα, όπως ανέφερε, η Ελλάδα και η Λιβύη είναι φυσικοί θαλάσσιοι γείτονες και έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν την οριοθέτηση των μεταξύ τους θαλάσσιων ζωνών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε τον χάρτη για να εξηγήσει ότι η συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης χαράσσει μια γραμμή σαν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά της περιοχής. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται για ακατοίκητους βράχους, αλλά για νησιά με σημαντικό πληθυσμό, ιστορία και οικονομική δραστηριότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο, επικαλέστηκε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, επισημαίνοντας ότι τα νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η ελληνική θέση είναι ότι τα δικαιώματα αυτά δεν μπορούν να παρακαμφθούν μέσω μιας συμφωνίας στην οποία συμμετέχουν τρίτα κράτη.
«Οι θάλασσες δεν μπορούν να γίνουν ζούγκλα»
Ο πρωθυπουργός επέμεινε ότι οι διεθνείς κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια και όχι επιλεκτικά, ανάλογα με τις επιδιώξεις κάθε χώρας.
Προειδοποίησε ότι χωρίς κοινά αποδεκτούς κανόνες, η Μεσόγειος κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνιστικών διεκδικήσεων και μονομερών ρυθμίσεων. Για να εξηγήσει τη θέση του, χρησιμοποίησε ένα υποθετικό παράδειγμα: εάν η Ελλάδα και η Τυνησία επιχειρούσαν να οριοθετήσουν θαλάσσιες ζώνες σαν να μην υπήρχαν η Σικελία και η Μάλτα, θα μπορούσε άραγε μια τέτοια συμφωνία να θεωρηθεί νόμιμη;
Ως θετικό παράδειγμα συνεργασίας στη βάση του Διεθνούς Δικαίου παρουσίασε τη συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ. Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του, η συμφωνία αυτή αποδεικνύει ότι γειτονικά κράτη μπορούν να καταλήγουν σε αμοιβαία αποδεκτές λύσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη γεωγραφία και τους διεθνείς κανόνες.
«Όσος χρόνος κι αν περάσει, ή όσο συχνά κι αν επαναλαμβάνονται οι παράνομες αξιώσεις, αυτό που είναι παράνομο παραμένει παράνομο», τόνισε, θέλοντας να καταστήσει σαφές ότι η Αθήνα δεν προτίθεται να αποδεχθεί τη δημιουργία τετελεσμένων.
Η επιστροφή στη διπλωματία των χαρτών
Η χρήση χάρτη από τον πρωθυπουργό δεν ήταν μια πρωτόγνωρη επιλογή. Το 2022, κατά την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, είχε παρουσιάσει χάρτη που απεικόνιζε τη «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan), αναδεικνύοντας τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Αθήνα επανέρχεται σε αυτή τη μορφή δημόσιας διπλωματίας, επιδιώκοντας να καταστήσει πιο κατανοητή στη διεθνή κοινότητα τη γεωγραφική διάσταση της διαφοράς.
Η επιλογή του Συμβουλίου Ασφαλείας προσδίδει επιπλέον βαρύτητα στην παρέμβαση, καθώς πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα όργανα του ΟΗΕ για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Η Ελλάδα επιδιώκει να συνδέσει τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες με την ανάγκη σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας και αποφυγής μονομερών ενεργειών.
Παράλληλα, η κίνηση έχει και σαφή πολιτικό συμβολισμό: η Αθήνα θέλει να δείξει ότι το ζήτημα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου δεν αποτελεί αποκλειστικά διμερή διαφωνία με την Τουρκία, αλλά αφορά ευρύτερα τις αρχές που διέπουν τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η επιδείνωση του κλίματος με την Άγκυρα
Η παρέμβαση του πρωθυπουργού πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δείχνουν να απομακρύνονται από την περίοδο σχετικής αποκλιμάκωσης.
Παρά το γεγονός ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, η πολιτική ένταση έχει αυξηθεί. Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στην Άγκυρα, τον περασμένο Φεβρουάριο, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, παραμένει η τελευταία συνάντηση κορυφής, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει διαμορφωθεί συγκεκριμένο πλαίσιο για νέα συνάντηση.
Την ίδια ώρα, η Τουρκία προωθεί την ενσωμάτωση της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό της δίκαιο, εξέλιξη που προκαλεί πρόσθετη ανησυχία στην Αθήνα. Η συγκεκριμένη στρατηγική αντίληψη αποτυπώνει τις τουρκικές διεκδικήσεις για διευρυμένη παρουσία και επιρροή στις θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην ελληνική κυβέρνηση εκτιμούν ότι η περίοδος χαμηλής έντασης έδωσε στη χώρα χρόνο να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες και να προχωρήσει σε διπλωματικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι τα ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο.
Το καλώδιο GSI και οι έρευνες νότια της Κρήτης
Οι επόμενοι μήνες ενδέχεται να αποτελέσουν νέα δοκιμασία για τις σχέσεις των δύο χωρών, καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται να προχωρήσει σε δραστηριότητες που συνδέονται με την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η επανεκκίνηση των βυθομετρικών εργασιών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, ένα έργο με στρατηγική σημασία για την ενεργειακή σύνδεση της Ελλάδας με την Κύπρο.
Παράλληλα, για τον Δεκέμβριο προγραμματίζονται σεισμογραφικές έρευνες της Chevron στα θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης. Μέρος των περιοχών αυτών βρίσκεται κοντά στη γραμμή που προβλέπει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, γεγονός που δημιουργεί το ενδεχόμενο νέων αντιδράσεων από την πλευρά της Τουρκίας ή της Λιβύης.
Στο ίδιο πλαίσιο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν η Τουρκική Πετρελαϊκή Εταιρεία (TPAO) θα επιχειρήσει να προχωρήσει σε έρευνες για φυσικό αέριο επικαλούμενη τη συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης.
Οι εξελίξεις αυτές θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να διατηρήσουν τον διάλογο, ακόμη και όταν προκύπτουν διαφωνίες για ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Η διπλωματική κινητικότητα του Ερντογάν στον ΟΗΕ
Στο ευρύτερο διπλωματικό σκηνικό, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στα Ηνωμένα Έθνη, αξιοποιώντας και τη διαδικασία επιλογής του επόμενου γενικού γραμματέα του Οργανισμού.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να προωθεί την υποψηφιότητα του έμπειρου Τούρκου διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου, ο οποίος υπηρετεί στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που διατυπώνονται, οι επαφές του Τούρκου προέδρου με τον Γάλλο ομόλογό του Εμανουέλ Μακρόν και τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να συνδέονται και με αυτή την προσπάθεια. Ωστόσο, η έκβαση μιας τέτοιας υποψηφιότητας παραμένει αβέβαιη.
Η Αθήνα παρακολουθεί τις κινήσεις αυτές, καθώς θεωρεί σημαντικό να μην αποκτήσει η Τουρκία πρόσθετη διπλωματική επιρροή σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο χώρες διαφωνούν για κρίσιμα ζητήματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το μήνυμα της Αθήνας για την επόμενη ημέρα
Η παρουσίαση του χάρτη στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν αλλάζει από μόνη της τους συσχετισμούς ούτε επιλύει τη διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες. Αποτελεί, ωστόσο, μια στοχευμένη προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να ενισχύσει τη διεθνή προβολή των θέσεών της και να καταστήσει σαφές ότι δεν αποδέχεται τη νομιμότητα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η διπλωματική αντιπαράθεση θα παραμείνει σε επίπεδο δηλώσεων και διεθνών παρεμβάσεων ή εάν θα συνοδευτεί από νέες κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, με αφορμή τα ενεργειακά έργα και τις θαλάσσιες έρευνες.
Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα στέλνει το μήνυμα ότι θα συνεχίσει να προβάλλει τις θέσεις της στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, ενώ οι σχέσεις με την Άγκυρα εισέρχονται σε μια πιο απαιτητική περίοδο, στην οποία η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας θα δοκιμαστεί από τις εξελίξεις στο πεδίο.
