Διαβάστε το AthensPolitics στο Google News
Έχουμε ψηφιοποιήσει σχεδόν τα πάντα, έχουμε συνδέσει τα πάντα με τα πάντα, αλλά δεν έχουμε απαντήσει στο πιο κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν όλα αυτά σταματήσουν να λειτουργούν; Η κυβερνοασφάλεια δεν είναι πλέον τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης. κυβερνοεπίθεση
Γράφει η Αφροδίτη Κράβαρη: επικοινωνιολόγος με τρία μεταπτυχιακά σε Digital Systems, Communication & Journalism και Public Discourse & Digital Media. Διαθέτει πολυετή εμπειρία σε marketing, management και digital επικοινωνία, με εξειδίκευση στη δημιουργία περιεχομένου, τη στρατηγική digital επικοινωνία και το personal branding. Είναι ομιλήτρια και εκπαιδεύτρια σε οργανισμούς και brands, ενώ έχει πλούσια τηλεοπτική και αρθρογραφική παρουσία. κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση. κυβερνοεπίθεση
Έχουμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε τις μεγάλες απειλές μέσα από εικόνες πολέμου. Στρατεύματα, πυραύλους, βομβαρδισμούς, γεωπολιτικές συγκρούσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις. Υπάρχει, όμως, μια διαφορετική μορφή σύγκρουσης, λιγότερο ορατή, χωρίς απαραίτητα φυσική παρουσία και χωρίς την παραδοσιακή έννοια του πεδίου μάχης, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει εξίσου σοβαρές, αν όχι μεγαλύτερες, συνέπειες στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Μια συντονισμένη κυβερνοεπίθεση.
Δε χρειάζεται να καταστραφεί ένα αεροδρόμιο για να σταματήσουν οι πτήσεις. Δε χρειάζεται να ανατιναχθεί ένα τραπεζικό κατάστημα για να μην μπορεί κάποιος να αποκτήσει πρόσβαση στα χρήματά του. Δε χρειάζεται να καταστραφεί ένας σταθμός ηλεκτροπαραγωγής για να δημιουργηθούν προβλήματα στην ηλεκτροδότηση. Αρκεί, υπό προϋποθέσεις, να τεθούν εκτός λειτουργίας τα συστήματα που ελέγχουν, συντονίζουν ή υποστηρίζουν αυτές τις λειτουργίες.
Και κάπου εδώ αρχίζει η πραγματική συζήτηση. Γιατί ο σύγχρονος κόσμος έχει δημιουργήσει μια τεράστια ψηφιακή εξάρτηση, χωρίς να έχει εξασφαλίσει αντίστοιχη επιχειρησιακή ανθεκτικότητα. Έχουμε μετατρέψει την τεχνολογία σε νευρικό σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας και της κοινωνίας, αλλά δεν έχουμε αναρωτηθεί επαρκώς τι θα συμβεί εάν κάποιος καταφέρει να διακόψει τη λειτουργία του.
Σήμερα, οι αεροπορικές μεταφορές, τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι, οι τράπεζες, τα χρηματιστήρια, τα νοσοκομεία, τα δίκτυα ηλεκτροδότησης και ύδρευσης, οι τηλεπικοινωνίες και οι δημόσιες υπηρεσίες βασίζονται σε σύνθετες ψηφιακές υποδομές. Data centers, cloud υπηρεσίες, δίκτυα διαχείρισης δεδομένων, συστήματα ταυτοποίησης και αυτοματοποιημένες διαδικασίες αποτελούν πλέον βασικές προϋποθέσεις για τη λειτουργία τους.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι όλες αυτές οι υπηρεσίες χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Είναι ότι εξαρτώνται συχνά από κοινούς παρόχους, κοινά συστήματα και αλληλένδετες υποδομές. Έτσι, μια επίθεση σε έναν κρίσιμο ψηφιακό κόμβο δεν είναι απαραίτητο να παραμείνει ένα μεμονωμένο περιστατικό. Μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές δυσλειτουργίες σε οργανισμούς και υπηρεσίες που, εκ πρώτης όψεως, δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους.
Ας φανταστούμε, λοιπόν, ένα διαφορετικό σενάριο. Ένα σενάριο που δεν απαιτεί να καταρρεύσει ολόκληρο το διαδίκτυο ούτε να δεχθούν επίθεση ταυτόχρονα όλα τα data centers του πλανήτη. Αρκεί μια καλά σχεδιασμένη επιχείρηση εναντίον συγκεκριμένων κρίσιμων ψηφιακών υποδομών, σε συνδυασμό με παραβιάσεις δικτύων, επιθέσεις σε παρόχους υπηρεσιών και παρεμβάσεις σε συστήματα που υποστηρίζουν βασικές λειτουργίες κρατών και επιχειρήσεων.
Μέσα σε λίγες ώρες, θα μπορούσαν να εμφανιστούν προβλήματα στις τραπεζικές συναλλαγές, στις ηλεκτρονικές πληρωμές, στις αερομεταφορές, στη διακίνηση εμπορευμάτων, στην επικοινωνία μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών και στην πρόσβαση πολιτών σε κρίσιμες ψηφιακές υπηρεσίες. Εάν οι επιπτώσεις επεκτείνονταν σε συστήματα επιχειρησιακού ελέγχου φυσικών υποδομών, οι συνέπειες θα μπορούσαν να αγγίξουν ακόμη και την ηλεκτροδότηση ή την υδροδότηση. Και εάν όλα αυτά συνέβαιναν παράλληλα με μια οργανωμένη επιχείρηση παραπληροφόρησης, η τεχνική κρίση θα μπορούσε πολύ γρήγορα να μετατραπεί σε κρίση κοινωνικής εμπιστοσύνης.
Δε χρειάζεται να υποθέσουμε ότι ένα τέτοιο σενάριο είναι βέβαιο ή ότι υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος σχεδιασμός για να το υλοποιήσει. Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι οι τεχνικές δυνατότητες, οι ψηφιακές εξαρτήσεις και οι γεωπολιτικές συνθήκες δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο τέτοιες επιχειρήσεις πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.
Άλλωστε, ο σύγχρονος πόλεμος δε διεξάγεται αποκλειστικά στα σύνορα. Διεξάγεται και στα δίκτυα, στα πληροφοριακά συστήματα, στις επικοινωνίες, στην πρόσβαση στην πληροφορία και στην ικανότητα ενός κράτους να διατηρεί τη λειτουργία του υπό πίεση. Οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο στρατηγικής αποσταθεροποίησης, οικονομικού εκβιασμού, κατασκοπείας και πολιτικής πίεσης. Και το σημαντικότερο: μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς να είναι εξαρχής σαφές ποιος βρίσκεται πίσω τους, ποιος τις υποστηρίζει και ποιος είναι ο πραγματικός τους στόχος. κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση κυβερνοεπίθεση
Η ασάφεια αυτή είναι από μόνη της ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για τον επιτιθέμενο. Όταν μια χώρα δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα αν αντιμετωπίζει μια εγκληματική ενέργεια, μια κρατικά υποστηριζόμενη επιχείρηση ή ένα οργανωμένο δίκτυο που λειτουργεί ως ενδιάμεσος, η αντίδρασή της γίνεται πιο σύνθετη. Και όταν η επίθεση δεν έχει τη μορφή μιας συμβατικής στρατιωτικής ενέργειας, η έννοια της αποτροπής αποκτά εντελώς διαφορετικές διαστάσεις. κυβερνοεπίθεση
Υπάρχει, μάλιστα, κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό. Μια κυβερνοεπίθεση δεν χρειάζεται να εκδηλωθεί με τη μορφή μιας θεαματικής κατάρρευσης. Μπορεί να προηγηθεί μια μακρά περίοδος αθόρυβης διείσδυσης σε δίκτυα, υποκλοπής δεδομένων, απόκτησης πρόσβασης και χαρτογράφησης κρίσιμων συστημάτων. Ο επιτιθέμενος μπορεί να βρίσκεται ήδη μέσα σε μια υποδομή, χωρίς ο οργανισμός που τη διαχειρίζεται να έχει αντιληφθεί την έκταση της παραβίασης. Το γεγονός ότι μια υπηρεσία εξακολουθεί να λειτουργεί κανονικά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ασφαλής.
Και σε αυτό το περιβάλλον προστίθεται η τεχνητή νοημοσύνη. Η δυνατότητα αυτοματοποίησης επιθέσεων, ταχύτερης αναγνώρισης ευπαθειών, δημιουργίας πειστικών παραπλανητικών μηνυμάτων και εξατομικευμένης εξαπάτησης αυξάνει τις προκλήσεις για όσους καλούνται να προστατεύσουν κρίσιμες υποδομές. Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για να κάνει τις κοινωνίες αποτελεσματικότερες μπορεί να αξιοποιηθεί και για να τις καταστήσει περισσότερο ευάλωτες.
Το παράδοξο είναι ότι επενδύουμε διαρκώς στην ψηφιοποίηση, στην αυτοματοποίηση και στη διασύνδεση, αλλά εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την ασφάλεια ως ένα τεχνικό ζήτημα που αφορά κυρίως τα τμήματα πληροφορικής. Δεν είναι. Είναι ζήτημα πολιτικής ευθύνης, εθνικής στρατηγικής και κοινωνικής προστασίας. Και δεν μπορεί να εξαντλείται στην αγορά ενός νέου λογισμικού ασφαλείας ή στην ανάθεση της ευθύνης σε έναν εξωτερικό συνεργάτη.
Πόσα κράτη έχουν πραγματικά δοκιμάσει την ικανότητά τους να λειτουργήσουν για ημέρες χωρίς βασικές ψηφιακές υπηρεσίες; Πόσες επιχειρήσεις διαθέτουν ουσιαστικά εναλλακτικά συστήματα και όχι απλώς ένα σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων στα χαρτιά; Πόσες κρίσιμες υποδομές μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με ασφάλεια εάν χάσουν την πρόσβαση στα κεντρικά τους συστήματα; Και πόσο έτοιμες είναι οι κοινωνίες να διαχειριστούν μια παρατεταμένη διακοπή επικοινωνιών, συναλλαγών και ενημέρωσης χωρίς να επικρατήσει πανικός;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που θα έπρεπε να απασχολούν πολύ περισσότερο τις κυβερνήσεις. Η προστασία των δεδομένων είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται σχεδιασμός επιχειρησιακής συνέχειας, ανεξάρτητα αντίγραφα ασφαλείας, εναλλακτικά δίκτυα επικοινωνίας, δυνατότητα απομονωμένης λειτουργίας κρίσιμων συστημάτων, τακτικές ασκήσεις εκτεταμένων κυβερνοκρίσεων και αυστηρός έλεγχος των εξαρτήσεων από τρίτους παρόχους. Χρειάζεται, κυρίως, να σταματήσουμε να θεωρούμε δεδομένο ότι η τεχνολογία θα είναι πάντοτε διαθέσιμη.
Γιατί υπάρχει και μια παράμετρος που δεν συζητείται αρκετά: η κοινωνία μας έχει χάσει σταδιακά την ικανότητα να λειτουργεί χωρίς ψηφιακή διαμεσολάβηση. Δεν έχουμε μετρητά για κάθε συναλλαγή, δεν έχουμε εύκολη πρόσβαση σε φυσικές υπηρεσίες, δεν γνωρίζουμε πάντοτε εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας και έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε ότι κάθε πληροφορία, κάθε υπηρεσία και κάθε λειτουργία είναι διαθέσιμη με ένα πάτημα στην οθόνη μας.
Μια εκτεταμένη ψηφιακή διακοπή δεν θα ήταν, συνεπώς, απλώς μια τεχνική ενόχληση. Θα ήταν μια δοκιμασία για την ίδια τη λειτουργία της κοινωνίας. Και ενδεχομένως μια ευκαιρία για όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την αβεβαιότητα, να διασπείρουν ψευδείς πληροφορίες και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να θεωρήσουμε ότι όλα αυτά αφορούν ένα μακρινό, ακραίο σενάριο. Η κυβερνοαπειλή δεν χρειάζεται να φτάσει στο χειρότερο δυνατό σημείο για να προκαλέσει τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Μπορεί να αρκεί η δυσλειτουργία ορισμένων κρίσιμων υπηρεσιών, για αρκετό χρόνο, ώστε να αποκαλυφθεί πόσο εύθραυστο είναι το σύστημα που έχουμε οικοδομήσει.
Επί δεκαετίες μετράμε την ισχύ των κρατών με βάση την οικονομία, τον στρατό, την ενέργεια και τις διεθνείς συμμαχίες τους. Στη νέα πραγματικότητα, όμως, θα πρέπει να τη μετράμε και με έναν διαφορετικό δείκτη: την ικανότητά τους να συνεχίζουν να λειτουργούν όταν δέχονται μια συντονισμένη ψηφιακή επίθεση.
Γιατί η πραγματική ισχύς δεν αποδεικνύεται μόνο όταν όλα λειτουργούν κανονικά. Αποδεικνύεται κυρίως όταν όλα αρχίζουν να καταρρέουν.
Και ίσως η πιο δυσάρεστη διαπίστωση είναι ότι έχουμε φροντίσει να ψηφιοποιήσουμε σχεδόν τα πάντα, αλλά δεν έχουμε φροντίσει εξίσου να μπορούμε να ζήσουμε όταν η ψηφιακή πραγματικότητα σταματήσει να μας εξυπηρετεί.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς διαδίκτυο. Είναι αν έχουμε προετοιμαστεί για έναν κόσμο στον οποίο το διαδίκτυο υπάρχει, αλλά δεν μπορούμε πλέον να το εμπιστευτούμε.
