Ο πολιτικός δεν το είπε ποτέ. Αλλά το είδες, το άκουσες και σχεδόν το πίστεψες. Fake φωνές, fake πρόσωπα, fake πολιτικοί, αλλά αληθινή ψήφος

Υπήρχε μια εποχή που για να πεις ένα πολιτικό ψέμα χρειαζόσουν έναν άνθρωπο, ένα μικρόφωνο, μια κάμερα και κάποιον πρόθυμο να το μεταδώσει. fake

Γράφει η Αφροδίτη Κράβαρη: επικοινωνιολόγος με τρία μεταπτυχιακά σε Digital Systems, Communication & Journalism και Public Discourse & Digital Media. Διαθέτει πολυετή εμπειρία σε marketing, management και digital επικοινωνία, με εξειδίκευση στη δημιουργία περιεχομένου, τη στρατηγική digital επικοινωνία και το personal branding. Είναι ομιλήτρια και εκπαιδεύτρια σε οργανισμούς και brands, ενώ έχει πλούσια τηλεοπτική και αρθρογραφική παρουσία.

Τώρα χρειάζεσαι ένα prompt. πολιτικό

Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα της τεχνητής νοημοσύνης στην πολιτική επικοινωνία. Όχι επειδή η AI μπορεί να γράψει μια καλύτερη ομιλία από έναν πολιτικό. Ο πολιτικός δε ξέρει να γράφει ομιλίες. Μερικές φορές και από τους επικοινωνιολόγους λείπει το συναίσθημα, ο ρυθμός….αυτό το κάτι που θα δημιουργήσει connection. Το επικίνδυνο είναι ότι η ΑΙ μπορεί να κατασκευάσει μια ολόκληρη πολιτική πραγματικότητα που δε συνέβη ποτέ.

Να βάλει έναν πολιτικό να λέει κάτι που δεν είπε. Να του δώσει μια φωνή που δε χρησιμοποίησε ποτέ. Να τον εμφανίσει σε ένα χώρο στον οποίο δε βρέθηκε ποτέ. Και να το κάνει τόσο πειστικά, ώστε για μερικές κρίσιμες ώρες κανείς να μην ξέρει τι είναι αλήθεια και τι όχι.

Το έχουμε ήδη δει. Τον Ιανουάριο του 2024, λίγο πριν από τις προκριματικές εκλογές στο New Hampshire, χιλιάδες ψηφοφόροι έλαβαν robocalls με AI-generated φωνή που μιμούνταν τον Joe Biden και τους παρότρυνε να μην ψηφίσουν. Η αμερικανική Federal Communications Commission διερεύνησε την υπόθεση και στη συνέχεια έκρινε παράνομη τη χρήση AI-generated φωνής σε τέτοιου είδους robocalls.

Ας σταθούμε λίγο εδώ. Τι συμβαίνει όταν δε χρειάζεται πλέον να παραποιήσεις μια πολιτική δήλωση, αλλά μπορείς να κατασκευάσεις τη φωνή που θα την πει;

Και τι γίνεται όταν ο ψηφοφόρος ακούσει τη φωνή του πολιτικού που εμπιστεύεται να του λέει κάτι που δεν είπε ποτέ;

Πόσοι θα μπουν στη διαδικασία να κάνουν fact-check πριν κλείσουν το τηλέφωνο; Και πόσοι θα θυμούνται τη διάψευση 2 ημέρες μετά;

Υπάρχει και το άλλο παράδοξο. Το 2024, το Arizona Agenda δημιούργησε ένα deepfake βίντεο της υποψήφιας για τη Γερουσία Kari Lake, στο οποίο εμφανιζόταν να λέει πράγματα που δεν είχε πει ποτέ. Δεν επρόκειτο για πραγματική προεκλογική επίθεση εναντίον της. Ήταν δημοσιογραφικό πείραμα, σχεδιασμένο για να δείξει πόσο εύκολα μπορεί να παραπλανηθεί ακόμη και ένας έμπειρος δημοσιογράφος. Και παραπλανήθηκε. 

Το πιο τρομακτικό όμως δεν είναι ότι ένα deepfake μπορεί να πείσει. Είναι ότι μπορεί να μη χρειάζεται καν να πείσει. Αρκεί να δημιουργήσει αμφιβολία. Δεν χρειάζεται ο ψηφοφόρος να πιστέψει ότι ο αντίπαλος είπε κάτι εξωφρενικό. Αρκεί να σκεφτεί: «Μπορεί και να το είπε». Και κάπου εδώ η πολιτική επικοινωνία αποκτά ένα νέο όπλο: όχι την κατασκευή της αλήθειας, αλλά την καταστροφή της βεβαιότητας.

Γιατί αν αύριο κυκλοφορήσει ένα πραγματικό βίντεο με έναν πολιτικό να λέει κάτι που τον εκθέτει, πόσο εύκολο θα είναι να απαντήσει απλώς: «AI είναι. Fake.»

Και ποιος θα μπορεί πλέον να αποδείξει το αντίθετο; Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα.

Η AI δεν απειλεί μόνο να κάνει το ψέμα πιο πειστικό. Απειλεί να κάνει και την αλήθεια πιο αμφισβητήσιμη. Και βέβαια, η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της ο κακός της υπόθεσης. Μια πολιτική καμπάνια μπορεί να χρησιμοποιήσει AI για να εξηγήσει καλύτερα ένα δύσκολο νομοσχέδιο, να μετατρέψει ένα πολυσέλιδο πρόγραμμα σε κατανοητό περιεχόμενο, να δημιουργήσει διαφορετικές γλωσσικές εκδοχές, υπότιτλους, infographics και προσβάσιμα formats. Μπορεί να βοηθήσει μια μικρή καμπάνια να κάνει σε ώρες δουλειά που παλαιότερα απαιτούσε ολόκληρη ομάδα παραγωγής. Αυτό είναι το καλό AI. Εξυπηρετεί τη δουλειά μας, μα πάντα με την εμπλοκή της κριτικής μας σκέψης.

Το ερώτημα είναι: πού σταματά η προσωποποίηση και πού αρχίζει η χειραγώγηση; Γιατί άλλο είναι να εξηγείς την ίδια πολιτική πρόταση με διαφορετικό τρόπο σε διαφορετικά κοινά. Και άλλο να δημιουργείς διαφορετικές «πραγματικότητες» για διαφορετικούς ψηφοφόρους, ανάλογα με το φόβο, το θυμό ή την ανασφάλεια που γνωρίζεις ότι μπορείς να ενεργοποιήσεις στον καθένα.

Και η AI μπορεί να κάνει αυτή τη δουλειά μαζικά. Το ίδιο μήνυμα μπορεί να αποκτήσει εκατοντάδες εκδοχές. Άλλη για τον συνταξιούχο, άλλη για τον νέο, άλλη για τον επαγγελματία, άλλη για τον αναποφάσιστο. Άλλο πρόσωπο, άλλη εικόνα, άλλη λέξη, άλλο συναίσθημα. Πόσο «προσωπική» μπορεί να γίνει μια πολιτική καμπάνια πριν πάψει να είναι δημοκρατική επικοινωνία και γίνει αλγοριθμική ψυχολογική στόχευση;

Και ποιος ελέγχει τι ακριβώς βλέπει ο καθένας μας; Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αντιληφθεί ότι το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Από τις 2 Αυγούστου 2026 εφαρμόζονται οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 του AI Act, μεταξύ άλλων για deepfakes και για AI-generated ή manipulated κείμενο που ενημερώνει το κοινό για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος, όπως η πολιτική και οι δημοκρατικές διαδικασίες.  Fake Fake Fake Fake Fake

Αλλά αρκεί μια ένδειξη «AI-generated ή content» στην οθόνη για να σταματήσει κάποιος να πιστεύει αυτό που μόλις είδε;

Μάλλον όχι. Γιατί η πολιτική επικοινωνία είχε πάντα ένα βασικό όπλο: την ταχύτητα. Το ψέμα χρειάζεται δέκα δευτερόλεπτα. Η διάψευση χρειάζεται πηγή, δημοσιογράφο, fact-checker, ανακοίνωση και χρόνο. Στα social media, ο χρόνος είναι ήδη χαμένος πριν προλάβει να ολοκληρωθεί η διάψευση. Και κάπως έτσι φτάνουμε στο πιο ειρωνικό σημείο. Για χρόνια προσπαθούσαμε να κάνουμε τους πολιτικούς να φαίνονται πιο ανθρώπινοι. Τώρα η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να φαίνονται πολιτικοί. Να τους δώσει φωνή. Πρόσωπο. Απόψεις. «Δηλώσεις». Ακόμη και μια ολόκληρη πολιτική ταυτότητα. Αυτό δε σημαίνει ότι η AI θα καταστρέψει την πολιτική επικοινωνία. Σημαίνει ότι θα την αναγκάσει να επαναπροσδιορίσει τι θεωρούμε αυθεντικό.

Γιατί στο εξής το ερώτημα δε θα είναι μόνο «ποιος το είπε;». Θα είναι: «Το είπε πράγματι;»Και ίσως, ακόμη πιο δύσκολα: «Αν δε μπορώ να είμαι σίγουρος για τίποτα από όσα βλέπω και ακούω, ποιον ή τι τελικά θα πιστέψω;»

Εκεί δεν έχουμε πλέον πρόβλημα τεχνολογίας. Έχουμε πρόβλημα δημοκρατικής εμπιστοσύνης. Από το fake περιεχόμενο, διαστρεβλώνεται η πραγματικότητα και το επόμενο βήμα είναι η κρίση θεσμών και επιστοσύνης που οδηγεί σε πλήρη διαστρέβλωση της πρόθεσης ψήφου.

Food for thought.