Νέα πρόκληση Ερντογάν: Ξαναβάζει στο τραπέζι τα νησιά και απειλεί με «ό,τι είναι απαραίτητο»: Η απάντηση της Αθήνας

Ο Τούρκος πρόεδρος επαναφέρει τη θεωρία περί αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών: «Η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τον λάθος δρόμο»: Αναφορά στην απόσταση από το Κας και προειδοποίηση ότι η ψύχραιμη στάση της Άγκυρας δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αδυναμία

Νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλούν οι τελευταίες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επανέφερε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών του Αιγαίου, συνοδεύοντας τις γνωστές τουρκικές αιτιάσεις με νέες προειδοποιητικές αναφορές.

Ο Τούρκος πρόεδρος, επιστρέφοντας από το Κιργιστάν όπου συμμετείχε στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, δέχθηκε ερωτήσεις δημοσιογράφων για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ειδικότερα για την ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στα νησιά.

Η απάντησή του επανέφερε στο προσκήνιο τη σκληρή ρητορική της Άγκυρας.

Στο ερώτημα τι θα πράξει η Τουρκία εάν η Ελλάδα συνεχίσει να εξοπλίζει τα νησιά που, σύμφωνα με την τουρκική επιχειρηματολογία, έχουν καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης, ο Ερντογάν απάντησε ότι η Άγκυρα θα κάνει «ό,τι είναι απαραίτητο».

Η συγκεκριμένη διατύπωση θεωρείται ιδιαίτερα φορτισμένη, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα και η Άγκυρα επιχειρούν να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, παρά τις θεμελιώδεις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν.

«Η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τον λάθος δρόμο»

Ο Ερντογάν δεν περιορίστηκε στην επανάληψη των τουρκικών θέσεων περί αποστρατιωτικοποίησης.

Κάλεσε ευθέως την Ελλάδα να αλλάξει πορεία και να σταματήσει, όπως υποστήριξε, να εξοπλίζει τα νησιά του Αιγαίου που η Τουρκία θεωρεί ότι υπάγονται σε καθεστώς περιορισμών ως προς τη στρατιωτική τους παρουσία.

«Η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τον λάθος δρόμο που έχει πάρει και να σταματήσει να εξοπλίζει τα νησιά που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς», ήταν το μήνυμα του Τούρκου προέδρου.

Η Άγκυρα υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι συγκεκριμένες διεθνείς συνθήκες επιβάλλουν περιορισμούς στη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά. Η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική ερμηνεία και υπογραμμίζει ότι η άσκηση του δικαιώματος άμυνας της χώρας δεν μπορεί να τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Η αντιπαράθεση αυτή αποτελεί μία από τις σταθερές πηγές έντασης στο Αιγαίο.

Η αναφορά στο Κας

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η αναφορά του Ερντογάν στη γεωγραφική εγγύτητα των δύο χωρών.

Ο Τούρκος πρόεδρος χρησιμοποίησε ως παράδειγμα την περιοχή του Κας, στη νοτιοδυτική Τουρκία, απέναντι από το ελληνικό Καστελλόριζο.

«Αν από το έδαφός μας, ας πούμε από το Κας, απευθύναμε μια φωνή προς την Ελλάδα, δεν θα μας άκουγαν;» διερωτήθηκε χαρακτηριστικά.

Η αναφορά δεν ήταν τυχαία. Το Καστελλόριζο και η περιοχή γύρω από αυτό βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες, την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.

Η επιλογή του Ερντογάν να αναφερθεί συγκεκριμένα στην απόσταση ανάμεσα στις δύο ακτές λειτουργεί ως υπενθύμιση της γεωγραφικής εγγύτητας και της στρατηγικής σημασίας που αποδίδει η Άγκυρα στην περιοχή.

«Δεν έχουμε βλέψεις στα εδάφη κανενός»

Την ίδια στιγμή, ο Τούρκος πρόεδρος επιχείρησε να παρουσιάσει την Τουρκία ως δύναμη που επιδιώκει τη διατήρηση σχέσεων καλής γειτονίας.

Υποστήριξε ότι η Άγκυρα επιθυμεί να προχωρήσει με την Αθήνα στη βάση της καλής γειτονίας και ότι η Τουρκία έχει επιδείξει, όπως είπε, εποικοδομητική στάση.

Παράλληλα, όμως, έθεσε ως προϋπόθεση τον σεβασμό, κατά την τουρκική εκδοχή, των δικαιωμάτων της Τουρκίας.

«Η Τουρκία δεν εποφθαλμιά τα εδάφη κανενός, όμως δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάζει τα δικαιώματά της», υποστήριξε.

Η διατύπωση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της τουρκικής επιχειρηματολογίας: από τη μία πλευρά προβάλλεται η επιθυμία για διάλογο και καλή γειτονία και από την άλλη επαναλαμβάνονται οι τουρκικές αξιώσεις και προειδοποιήσεις.

«Όποιος θεωρεί την ψυχραιμία μας αδυναμία κάνει σοβαρό λάθος»

Σε ακόμη πιο αυστηρό τόνο, ο Ερντογάν προειδοποίησε όσους, όπως είπε, θεωρούν την ψύχραιμη στάση της Τουρκίας ένδειξη αδυναμίας.

«Όποιος ερμηνεύει την ψύχραιμη και συνετή προσέγγιση της Τουρκίας ως αδυναμία, κάνει σοβαρό λάθος», ήταν το μήνυμα που έστειλε.

Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα εξαιτίας του συνολικού πλαισίου μέσα στο οποίο διατυπώθηκε. Η Άγκυρα επαναφέρει το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των νησιών, μιλά για παραβίαση διεθνών συμφωνιών και ταυτόχρονα αφήνει να εννοηθεί ότι η Τουρκία διατηρεί τη δυνατότητα να αντιδράσει εφόσον θεωρήσει ότι παραβιάζονται τα συμφέροντά της.

Ο Ερντογάν επικαλέστηκε μάλιστα την ιστορία, σημειώνοντας ότι αποτελεί «πολύ καλό οδηγό» για όσους αντλούν διδάγματα από αυτήν.

Το τουρκικό αφήγημα για τις διεθνείς συνθήκες

Στον πυρήνα των δηλώσεων βρίσκεται η τουρκική θέση ότι η Ελλάδα δεν τηρεί τις προβλέψεις διεθνών συμφωνιών σχετικά με το στρατιωτικό καθεστώς ορισμένων νησιών.

Η Άγκυρα επαναλαμβάνει ότι η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας σε συγκεκριμένα νησιά συνιστά παραβίαση των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας.

Η Αθήνα απορρίπτει αυτή την ανάγνωση και επισημαίνει ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί επιλεκτικά το ζήτημα των συνθηκών, αγνοώντας το ευρύτερο πλαίσιο ασφαλείας στην περιοχή.

Το ελληνικό επιχείρημα στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στο δικαίωμα νόμιμης άμυνας απέναντι σε υπαρκτές απειλές ασφαλείας.

Στο φόντο το τουρκικό casus belli

Στην ελληνική επιχειρηματολογία κεντρική θέση καταλαμβάνει το τουρκικό casus belli.

Η απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία χαρακτηρίστηκε ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια ως αιτία πολέμου, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία αναφοράς της Αθήνας όταν τοποθετείται απέναντι στις τουρκικές απαιτήσεις για αποστρατιωτικοποίηση.

Η ελληνική θέση είναι ότι η αμυντική θωράκιση των νησιών δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το συνολικό περιβάλλον ασφαλείας στο Αιγαίο.

Στην ίδια συζήτηση εντάσσεται και η παρουσία σημαντικών τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στα μικρασιατικά παράλια, απέναντι από τα ελληνικά νησιά.

Έτσι, κάθε τουρκική απαίτηση για περιορισμό της ελληνικής αμυντικής παρουσίας αντιμετωπίζεται από την Αθήνα μέσα από το πρίσμα της αρχής της αυτοάμυνας.

Η ελληνική απάντηση

Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά την τουρκική θέση περί αποστρατιωτικοποίησης ως βάση για αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας.

Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι η κυριαρχία των ελληνικών νησιών είναι πλήρης και αδιαμφισβήτητη και δεν συνδέεται με τις τουρκικές μονομερείς ερμηνείες των διεθνών συνθηκών.

Παράλληλα, η ελληνική πλευρά υπογραμμίζει ότι η χώρα έχει δικαίωμα να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της εδαφικής της ακεραιότητας.

Η Αθήνα έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί περιορισμούς στην αμυντική της ικανότητα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κενό ασφαλείας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Η νέα ένταση μετά την περίοδο διαλόγου

Οι νέες δηλώσεις Ερντογάν έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία Ελλάδα και Τουρκία προσπαθούν να διατηρήσουν έναν σταθερό δίαυλο επικοινωνίας.

Παρά τις διαφωνίες, οι δύο χώρες έχουν επιδιώξει τα τελευταία χρόνια να περιορίσουν τις επικίνδυνες εντάσεις και να διατηρήσουν επαφές σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο.

Ωστόσο, ζητήματα όπως η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ, η στρατιωτική παρουσία στα νησιά, οι θαλάσσιες ζώνες, το Κυπριακό και οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο εξακολουθούν να αποτελούν σημεία βαθιάς διαφωνίας.

Οι δηλώσεις του Ερντογάν υπενθυμίζουν ότι η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι στρατηγικές διαφορές.

Η αναφορά στην «καλή γειτονία» και η πραγματική εικόνα

Το μήνυμα του Τούρκου προέδρου περιέχει δύο διαφορετικά επίπεδα.

Από τη μία πλευρά, ο Ερντογάν μιλά για ανάγκη συνέχισης των σχέσεων καλής γειτονίας και δηλώνει ότι η Τουρκία επιθυμεί ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα στην περιοχή.

Από την άλλη, χρησιμοποιεί ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα απέναντι στην Ελλάδα, επαναφέρει το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των νησιών και προειδοποιεί ότι η Τουρκία θα πράξει «ό,τι είναι απαραίτητο».

Αυτός ο συνδυασμός διαλόγου και απειλητικής ρητορικής αποτελεί τα τελευταία χρόνια χαρακτηριστικό της τουρκικής πολιτικής απέναντι στην Ελλάδα.

Η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρεί ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τις πάγιες θέσεις της στα ελληνοτουρκικά.

Η επόμενη ημέρα

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν οι δηλώσεις Ερντογάν θα παραμείνουν στο επίπεδο της ρητορικής ή εάν θα συνοδευτούν από συγκεκριμένες διπλωματικές ή επιχειρησιακές κινήσεις.

Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, επιμένοντας ότι ο διάλογος μπορεί να συνεχιστεί μόνο στη βάση του διεθνούς δικαίου και χωρίς απειλές.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα συνεχίζει την ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων, θεωρώντας ότι η αποτρεπτική ισχύς αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της σταθερότητας.

Η νέα παρέμβαση του Ερντογάν επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο ένα γνώριμο σκηνικό: από τη μία η επίκληση της καλής γειτονίας και του διαλόγου και από την άλλη η επανάληψη των τουρκικών απαιτήσεων για τα νησιά και η χρήση προειδοποιητικής γλώσσας.

Για την Αθήνα, το μήνυμα παραμένει ότι η Ελλάδα επιδιώκει τον διάλογο, αλλά δεν πρόκειται να συζητήσει υπό καθεστώς απειλών ούτε να εγκαταλείψει το δικαίωμά της στην άμυνα των νησιών και της επικράτειάς της.