Ίσες αμοιβές για άνδρες και γυναίκες: Τι αλλάζει σε μισθούς και προσλήψεις

Παρά τη διαρκή συζήτηση γύρω από την ισότητα στην εργασία, οι διαφορές στις αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών εξακολουθούν να παραμένουν έντονες στην ελληνική αγορά. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες στην Ελλάδα συνεχίζουν να αμείβονται αισθητά λιγότερο από τους άνδρες, ακόμη και όταν εργάζονται σε αντίστοιχες θέσεις ή διαθέτουν παρόμοια προσόντα.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ που αφορούν το 2023, οι γυναίκες λαμβάνουν κατά μέσο όρο 13,6% χαμηλότερες αποδοχές σε σχέση με τους άνδρες.

Η εικόνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο εμφανίζεται ελαφρώς καλύτερη, καθώς το αντίστοιχο μισθολογικό χάσμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται περίπου στο 12%.

Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πραγματικές ανισότητες ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες, καθώς οι σχετικοί δείκτες δεν αποτυπώνουν πλήρως τη σύνθεση της απασχόλησης.

Το 2023 στην ελληνική αγορά εργασίας συμμετείχε το 77% των ανδρών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες περιορίστηκε στο 57,6%, στοιχείο που αναδεικνύει τη διαχρονική δυσκολία πρόσβασης των γυναικών στην απασχόληση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το υπουργείο Εργασίας ετοιμάζει νέο νομοσχέδιο που επιχειρεί να περιορίσει τις μισθολογικές ανισότητες και να ενισχύσει τη διαφάνεια στις αμοιβές.

Το σχέδιο νόμου αναμένεται να παρουσιαστεί στο υπουργικό συμβούλιο έως το τέλος του μήνα, ενώ στις αρχές Ιουνίου εκτιμάται ότι θα τεθεί και σε δημόσια διαβούλευση.

Η νέα ρύθμιση ενσωματώνει προβλέψεις ευρωπαϊκής οδηγίας και θα εφαρμόζεται τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, ανεξάρτητα από το είδος ή τη μορφή της απασχόλησης.

Νέες υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις

Κεντρικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι η υποχρέωση των εργοδοτών να θεσπίσουν σαφείς και τεκμηριωμένες μισθολογικές δομές.

Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διαθέτουν γραπτές μεθοδολογίες αξιολόγησης των θέσεων εργασίας, ώστε να διασφαλίζεται η ίση αμοιβή για ίδια ή ισάξια εργασία χωρίς διακρίσεις λόγω φύλου.

Στα βασικά κριτήρια αξιολόγησης περιλαμβάνονται οι δεξιότητες, ο βαθμός ευθύνης της θέσης, η απαιτούμενη προσπάθεια και οι συνθήκες εργασίας.

Παράλληλα, οι εργοδότες θα μπορούν να χρησιμοποιούν και επιπλέον ουδέτερα κριτήρια, όπως η προϋπηρεσία, η εμπειρία ή η απόδοση του εργαζομένου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαφάνεια των αμοιβών.

Οι επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερους από 100 εργαζομένους θα υποχρεούνται να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα αμοιβών, διαχωρισμένα ανά φύλο και κατηγορία εργασίας, όταν αυτό ζητείται από εργαζόμενο.

Δικαίωμα ενημέρωσης και έλεγχος διακρίσεων

Μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, εργαζόμενοι που θεωρούν ότι αμείβονται λιγότερο από συναδέλφους τους για την ίδια εργασία θα μπορούν να ζητούν επίσημες διευκρινίσεις από τον εργοδότη.

Η δυνατότητα αυτή αφορά κυρίως γυναίκες εργαζόμενες, χωρίς όμως να αποκλείονται αντίστοιχα αιτήματα από άνδρες.

Εάν ο εργοδότης δεν δώσει επαρκείς απαντήσεις ή αρνηθεί να παράσχει στοιχεία, ο εργαζόμενος θα μπορεί να απευθυνθεί μέσω εκπροσώπων, της Επιθεώρησης Εργασίας ή του Συνηγόρου του Πολίτη για περαιτέρω διερεύνηση.

Οι σχετικές διευκρινίσεις θα πρέπει να παρέχονται μέσα σε διάστημα δύο μηνών.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις θα υποχρεώνονται να υποβάλλουν ετήσιες αναφορές σχετικά με τη μισθολογική κατανομή ανδρών και γυναικών.

Ο Συνήγορος του Πολίτη θα αναλάβει τον κεντρικό ρόλο εποπτείας της εφαρμογής των νέων κανόνων.

Σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης ή μη υποβολής των στοιχείων προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα που θα κυμαίνονται από 8.000 έως 20.000 ευρώ.

Τι αλλάζει στις προσλήψεις

Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και στη διαδικασία πρόσληψης προσωπικού.

Οι εργοδότες δεν θα επιτρέπεται πλέον να ζητούν πληροφορίες σχετικά με το προηγούμενο μισθολογικό ιστορικό ενός υποψηφίου κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων ή πριν από την πρόσληψη.

Από την άλλη πλευρά, ο υποψήφιος εργαζόμενος θα αποκτά δικαίωμα πρόσβασης σε σαφείς πληροφορίες σχετικά με το εύρος αμοιβών που αντιστοιχεί στη θέση εργασίας.

Επιπλέον, οι προκηρύξεις θέσεων και οι τίτλοι εργασίας θα πρέπει να διατυπώνονται με ουδέτερο τρόπο ως προς το φύλο.

Αποζημιώσεις χωρίς ανώτατο όριο
Μία από τις πιο ουσιαστικές προβλέψεις του νέου πλαισίου αφορά τις αποζημιώσεις για θύματα μισθολογικών διακρίσεων.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι εργαζόμενοι που αποδεικνύουν άνιση μεταχείριση θα μπορούν να διεκδικούν αποζημιώσεις που θα καλύπτουν όχι μόνο οικονομικές απώλειες αλλά και ηθική βλάβη.

Η ευρωπαϊκή οδηγία δεν θέτει ανώτατο όριο στις αποζημιώσεις αυτές.

Στον υπολογισμό τους θα μπορούν να συμπεριλαμβάνονται αναδρομικές διαφορές αποδοχών, επιμίσθια, τόκοι υπερημερίας, απώλειες επαγγελματικών ευκαιριών και κάθε οικονομική ζημία που συνδέεται με διακρίσεις λόγω φύλου.

Παράλληλα, στις δικαστικές διαδικασίες το βάρος της απόδειξης μεταφέρεται στον εργοδότη, ο οποίος θα πρέπει να αποδείξει ότι δεν υπήρξε παραβίαση της αρχής της ίσης αμοιβής.

Εκτός από τις αστικές αξιώσεις, προβλέπονται και διοικητικά πρόστιμα έπειτα από καταγγελία στην Επιθεώρηση Εργασίας, με τον ακριβή τρόπο υπολογισμού τους να αναμένεται να καθοριστεί μέσω υπουργικής απόφασης.