Μητσοτάκης στην Αίγυπτο: Η στρατηγική σχέση με το Κάιρο, η Τουρκία, το Σινά και τα ενεργειακά σχέδια

Η Αθήνα επιχειρεί να θωρακίσει τον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου σε μια περίοδο βαθιών γεωπολιτικών ανακατατάξεων στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο

Στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου μεταβαίνει σήμερα, 8 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, όπου θα έχει συνάντηση με τον πρόεδρο της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, ενώ θα ακολουθήσει άτυπη τριμερής συνάντηση Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου με τη συμμετοχή του Νίκου Χριστοδουλίδη.

Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια εξαιρετικά ρευστή συγκυρία για τη Μέση Ανατολή. Οι εξελίξεις στη Γάζα, στον Λίβανο και στη Συρία, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στο Ιράν και τις ευρύτερες περιφερειακές ανακατατάξεις, έχουν δημιουργήσει ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο η Αίγυπτος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Για την Αθήνα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια ακόμη διμερής συνάντηση. Είναι η επιβεβαίωση ότι ο στρατηγικός άξονας Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου παραμένει λειτουργικός και ότι το Κάιρο εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς εταίρους της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Κάιρο αναζητά νέες ισορροπίες

Η Αίγυπτος βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε μια σύνθετη προσπάθεια να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους με διαφορετικά και συχνά ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος.

Η γεωγραφική της θέση την καθιστά κομβικό παράγοντα: συνορεύει με το Ισραήλ, έχει άμεση εμπλοκή στις εξελίξεις της Γάζας, ελέγχει τη Διώρυγα του Σουέζ, διαθέτει σημαντικό βάρος στον αραβικό και αφρικανικό κόσμο και αποτελεί κρίσιμο ενεργειακό κόμβο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, το Κάιρο επιδιώκει οικονομικές και ενεργειακές συνεργασίες με μεγάλες δυνάμεις, μεταξύ των οποίων η Κίνα, ενώ προσπαθεί να αποφύγει την πλήρη ένταξή του σε οποιοδήποτε από τα νέα περιφερειακά στρατόπεδα.

Αυτό ακριβώς είναι που ενδιαφέρει την Αθήνα.

Η Ελλάδα θέλει να διασφαλίσει ότι η προσέγγιση της Αιγύπτου με άλλες περιφερειακές δυνάμεις, και ιδιαίτερα με την Τουρκία, δεν θα οδηγήσει σε υποβάθμιση της στρατηγικής συνεργασίας που έχει οικοδομηθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Καΐρου.

Η τουρκική παράμετρος Μητσοτάκης

Ιδιαίτερο βάρος έχει η βελτίωση των σχέσεων Αιγύπτου–Τουρκίας.

Οι δύο χώρες έχουν κινηθεί τα τελευταία χρόνια προς την εξομάλυνση των σχέσεών τους, με την επαναπροσέγγιση να αποκτά πλέον και πρακτικό περιεχόμενο, ακόμη και στον στρατιωτικό και αμυντικό τομέα.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη αυτή απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ως αυτόματα ανταγωνιστική προς την ελληνοαιγυπτιακή σχέση.

Το Κάιρο έχει επιλέξει να διατηρεί πολλαπλές γέφυρες. Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Αιγύπτιος πρόεδρος δεν προχώρησε στην ένταξη της χώρας του στην τριμερή συμφωνία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν, επιλέγοντας να μην εγκλωβιστεί στα νέα μπλοκ που διαμορφώνονται στην περιοχή.

Αυτό αποτελεί για την Αθήνα σημαντικό στοιχείο, καθώς η Ελλάδα και η Κύπρος επιδιώκουν να διατηρήσουν το Κάιρο σε μια πολιτική ισορροπίας που δεν θα υπονομεύει τις υφιστάμενες συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Αγία Αικατερίνη του Σινά στο επίκεντρο

Ένα από τα πλέον ευαίσθητα θέματα της επίσκεψης είναι η εκκρεμότητα γύρω από την Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.

Η Αθήνα και το Κάιρο επιχειρούν εδώ και μήνες να καταλήξουν σε μια οριστική διευθέτηση που θα προστατεύει τη λειτουργία της Μονής, τον θρησκευτικό και ιστορικό της χαρακτήρα και τη συνέχεια της ελληνορθόδοξης μοναστικής παρουσίας.

Το θέμα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη διεθνή διάσταση. Μάλιστα, η Ουάσιγκτον έχει τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της προστασίας της ιστορικής και θρησκευτικής σημασίας της Μονής, ενώ εξακολουθεί να εκκρεμεί η οριστικοποίηση του νομικού καθεστώτος που αφορά τη Μονή και τις περιουσίες της μετά τις δικαστικές εξελίξεις στην Αίγυπτο.

Η Αθήνα επιδιώκει μια λύση που δεν θα αντιμετωπίζει τη Μονή απλώς ως ένα μνημείο ή έναν αρχαιολογικό χώρο, αλλά θα αναγνωρίζει την ιδιαίτερη θρησκευτική και ιστορική της ταυτότητα.

Το ζήτημα αναμένεται συνεπώς να αποτελέσει σημαντικό μέρος της συζήτησης Μητσοτάκη–Σίσι.

Ελλάδα και Κύπρος θέλουν το Κάιρο κοντά στην Ευρώπη

Ένα ακόμη μήνυμα που μεταφέρουν Αθήνα και Λευκωσία αφορά τη σχέση της Αιγύπτου με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικά στη δημιουργία μιας στενότερης ευρωπαϊκής σχέσης με το Κάιρο, θεωρώντας ότι η Αίγυπτος μπορεί να λειτουργήσει ως βασικός πυλώνας σταθερότητας στη νότια γειτονιά της Ευρώπης.

Το ενδιαφέρον είναι ακόμη μεγαλύτερο λόγω των οικονομικών πιέσεων που αντιμετωπίζει η αιγυπτιακή οικονομία και της προσπάθειας του Καΐρου να προσελκύσει επενδύσεις και να διαφοροποιήσει τις διεθνείς οικονομικές του συνεργασίες.

Η πρόσφατη ενίσχυση των σχέσεων Αιγύπτου–Κίνας και οι συμφωνίες που συνδέονται με την ενέργεια δείχνουν ότι το Κάιρο θέλει να διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερες επιλογές ανοιχτές.

Λιβύη, μεταναστευτικό και Ανατολική Μεσόγειος

Στην ατζέντα βρίσκεται επίσης η Λιβύη, ένα ζήτημα στο οποίο Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν κοινά συμφέροντα, αλλά και διαφορετικές επιμέρους προσεγγίσεις.

Η σταθερότητα στη Λιβύη συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, τις μεταναστευτικές ροές και τις θαλάσσιες ζώνες.

Για την Αθήνα, η αιγυπτιακή στάση έχει ιδιαίτερη σημασία και λόγω της τουρκολιβυκής συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η συνεργασία με το Κάιρο αποτελεί συνεπώς σημαντικό εργαλείο της ελληνικής περιφερειακής πολιτικής.

Η ενέργεια ως στρατηγικός κρίκος

Σημαντικό κομμάτι των συζητήσεων αφορά και την ενέργεια.

Η Κύπρος έχει συμφωνήσει με την Αίγυπτο για την αξιοποίηση και μεταφορά κυπριακού φυσικού αερίου προς αιγυπτιακές εγκαταστάσεις, με στόχο την υγροποίησή του και την εξαγωγή του ως LNG.

Το ενεργειακό σκέλος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται σε κρίσιμο ενεργειακό χώρο και η Ευρώπη αναζητά διαφοροποιημένες πηγές και διαδρομές προμήθειας.

Παράλληλα, στο ευρύτερο πλαίσιο των συζητήσεων βρίσκεται και η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας ΑΟΖ προς ανατολάς αποτελεί ζήτημα που συνδέεται άμεσα με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή.

Το μήνυμα της «Medusa»

Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει και ο χρόνος της τριμερούς.

Η συνάντηση στο Ελ Αλαμέιν πραγματοποιείται λίγο πριν από τη μεγάλη πολυεθνική άσκηση «Medusa», στην οποία συμμετέχουν Ελλάδα, Αίγυπτος, Κύπρος, Ιταλία και Γαλλία.

Η άσκηση αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς μέρος των σεναρίων της αφορά περιοχές της ελληνικής ΑΟΖ που συνδέονται με τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις.

Έτσι, η πολιτική συνεργασία Αθήνας–Καΐρου και η αμυντική συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο λειτουργούν παράλληλα, στέλνοντας μήνυμα υπέρ της περιφερειακής ασφάλειας και της συνεργασίας μεταξύ των συμμετεχόντων χωρών.

Η δύσκολη ισορροπία της Αιγύπτου

Το μεγάλο ερώτημα για την Αθήνα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η αιγυπτιακή προσέγγιση με την Τουρκία χωρίς να επηρεαστεί η σχέση με Ελλάδα και Κύπρο.

Το Κάιρο φαίνεται να επιδιώκει μια πολιτική πολλαπλών ισορροπιών. Διατηρεί σχέσεις με την Τουρκία, συνεργάζεται με την Ελλάδα και την Κύπρο, έχει σημαντικούς δεσμούς με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα ενισχύει τις σχέσεις του με την Κίνα και άλλες μεγάλες δυνάμεις.

Στο Παλαιστινιακό, η Αίγυπτος έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, χωρίς όμως να προχωρήσει μέχρι σήμερα σε πλήρη ρήξη με το Ισραήλ. Η επιλογή αυτή αποτυπώνει την ευρύτερη στρατηγική του προέδρου Σίσι: συμμετοχή στις περιφερειακές εξελίξεις, αλλά αποφυγή κινήσεων που θα μπορούσαν να περιορίσουν τα περιθώρια ελιγμών του Καΐρου.

Το τρίπτυχο Αθήνας–Λευκωσίας–Καΐρου

Η παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Ελ Αλαμέιν προσδίδει στην επίσκεψη ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η τριμερής Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς περιφερειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σημερινή συνάντηση έρχεται να επιβεβαιώσει ότι, παρά τις αλλαγές στους συσχετισμούς ισχύος και την προσέγγιση του Καΐρου με την Άγκυρα, Αθήνα και Λευκωσία θεωρούν τη σχέση με την Αίγυπτο στρατηγική και μακροπρόθεσμη.

Στο τραπέζι συνυπάρχουν πλέον η ασφάλεια, η ενέργεια, η Λιβύη, το μεταναστευτικό, οι θαλάσσιες ζώνες, η Μονή της Αγίας Αικατερίνης και οι ευρύτερες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Το στοίχημα για την Αθήνα

Η επίσκεψη Μητσοτάκη στο Ελ Αλαμέιν δεν αποτελεί, επομένως, μια τυπική διπλωματική υποχρέωση.

Η Αθήνα επιχειρεί να διασφαλίσει ότι η Αίγυπτος θα συνεχίσει να αποτελεί σταθερό στρατηγικό εταίρο, παρά τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στην περιοχή.

Ταυτόχρονα, επιδιώκει συγκεκριμένα αποτελέσματα: πρόοδο στο ζήτημα της Αγίας Αικατερίνης, εμβάθυνση της ενεργειακής συνεργασίας, συντονισμό σε Λιβύη και Ανατολική Μεσόγειο και διατήρηση της στενής σχέσης Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου.

Σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες δεν είναι πλέον σταθερές και οι χώρες επιχειρούν να διατηρούν ανοιχτές όσο το δυνατόν περισσότερες επιλογές, το βασικό ζητούμενο για την Αθήνα είναι σαφές: να διατηρήσει το Κάιρο κοντά στον ελληνικό και κυπριακό σχεδιασμό, χωρίς να αγνοεί τη νέα πραγματικότητα των αιγυπτιακών σχέσεων με την Τουρκία.

Η τριμερής του Ελ Αλαμέιν αποτελεί, υπό αυτή την έννοια, περισσότερο μια δοκιμή αντοχής μιας στρατηγικής σχέσης παρά μια απλή εθιμοτυπική συνάντηση.