Μητσοτάκης: Από το Ελ Αλαμέιν στο Παρίσι με φόντο την Τουρκία: Τα μηνύματα της Αθήνας

Σε ένα πυκνό διπλωματικό 48ωρο κινείται ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με σταθμούς την Αίγυπτο και το Παρίσι – Στο επίκεντρο οι περιφερειακές ισορροπίες, η Τουρκία, η Ανατολική Μεσόγειος, η άμυνα και η στρατηγική σχέση Ελλάδας–Γαλλίας

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται ο διπλωματικός σχεδιασμός της Αθήνας, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μεταφέρει το ελληνικό μήνυμα σε δύο κρίσιμα μέτωπα: την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Μετά την παρουσία του στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου, όπου συναντήθηκε με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και τον Κύπριο πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, ο πρωθυπουργός μεταβαίνει στο Παρίσι, όπου αναμένεται να έχει επαφές με τον Εμανουέλ Μακρόν, στο περιθώριο της διεθνούς διάσκεψης για το Διάστημα.

Η συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει ταυτόχρονα τις περιφερειακές συμμαχίες της και το ευρωπαϊκό αποτύπωμά της, την ώρα που η Τουρκία επιδιώκει να αναβαθμίσει τον δικό της ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το μήνυμα από το Ελ Αλαμέιν

Η συνάντηση Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου στο Ελ Αλαμέιν αποτέλεσε ακόμη μία επιβεβαίωση του τριμερούς σχήματος συνεργασίας που έχει οικοδομηθεί τα τελευταία χρόνια.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε τη συνεργασία των τριών χωρών μοντέλο σταθερότητας και ευημερίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην ατζέντα βρέθηκαν οι περιφερειακές εξελίξεις, η ασφάλεια, η ενέργεια, οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και οι προκλήσεις που δημιουργούνται από τις μεταβαλλόμενες συμμαχίες στην περιοχή.

Η επιλογή του Ελ Αλαμέιν έχει και ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η περιοχή συνδέεται με την ιστορική παρουσία Ελλήνων και Κυπρίων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παράλληλα, όμως, το σημερινό μήνυμα είναι σαφώς στραμμένο στο μέλλον: η Αθήνα επιδιώκει να παρουσιάσει την τριμερή Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος ως έναν σταθερό πυλώνα συνεργασίας σε μια περιοχή όπου οι συσχετισμοί μεταβάλλονται γρήγορα.

Η Τουρκία στο επίκεντρο

Πίσω από τις επαφές του πρωθυπουργού βρίσκεται σταθερά το ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Η Αθήνα επιμένει ότι επιδιώκει λειτουργικές και ειρηνικές σχέσεις με την Άγκυρα, χωρίς όμως να θεωρεί ότι η αποκλιμάκωση συνεπάγεται υποχώρηση από τις πάγιες ελληνικές θέσεις.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι η βασική διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ απορρίπτει ως αβάσιμες άλλες τουρκικές αξιώσεις.

Το ελληνικό μήνυμα, επομένως, κινείται σε δύο παράλληλους άξονες: διάλογος όπου υπάρχει πραγματικό πεδίο συνεννόησης και αποτροπή όπου αμφισβητούνται ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

«Η Ελλάδα επιδιώκει τις καλές σχέσεις με την Τουρκία», έχει τονίσει ο πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η χώρα δεν πρόκειται να συζητήσει ζητήματα τα οποία θεωρεί ότι δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Από την Αίγυπτο στο Παρίσι

Η μετάβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Παρίσι αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πραγματοποιείται αμέσως μετά τις επαφές στην Αίγυπτο.

Ο πρωθυπουργός αναμένεται να συμμετάσχει στη διεθνή διάσκεψη για το Διάστημα, που πραγματοποιείται στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου, με τη συμμετοχή Γαλλίας και Γερμανίας.

Στο περιθώριο της διάσκεψης αναμένεται συνάντηση με τον Εμανουέλ Μακρόν, ενώ ο Έλληνας πρωθυπουργός θα παρακαθίσει και στο δείπνο που παραθέτει ο Γάλλος πρόεδρος στο Μέγαρο των Ηλυσίων.

Η ελληνογαλλική σχέση αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής αμυντικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Για την Αθήνα, η Γαλλία δεν αποτελεί μόνο έναν σημαντικό ευρωπαϊκό εταίρο, αλλά και στρατηγικό συνομιλητή σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας.

Το ευρωπαϊκό σκέλος της ελληνικής στρατηγικής

Η Αθήνα επιχειρεί ταυτόχρονα να ενισχύσει τη θέση της μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια περίοδο κατά την οποία η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης βρίσκεται στο επίκεντρο.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υποστηρίξει ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος για τη δική της ασφάλεια, χωρίς αυτό να λειτουργεί ανταγωνιστικά προς το ΝΑΤΟ. Παράλληλα, η Ελλάδα έχει αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες και επενδύσεις, επιδιώκοντας να ενισχύσει την αποτρεπτική της δυνατότητα.

Το Παρίσι, συνεπώς, προσφέρει την ευκαιρία για συζήτηση όχι μόνο γύρω από τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας–Γαλλίας, αλλά και για την ευρύτερη ευρωπαϊκή ατζέντα ασφαλείας.

Οι «ήρεμοι τόνοι» δεν σημαίνουν αλλαγή θέσεων

Η Αθήνα επιμένει ότι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων με την Άγκυρα είναι αναγκαία ακόμη και όταν οι δύο πλευρές διαφωνούν.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υπογραμμίσει ότι η Ελλάδα μπορεί να συνυπάρχει ειρηνικά με την Τουρκία ακόμη και χωρίς να έχει επιλυθεί άμεσα η βασική διαφορά για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Παράλληλα, η κυβέρνηση προβάλλει ως παραδείγματα πρακτικής συνεργασίας τη μείωση των μεταναστευτικών ροών στο Ανατολικό Αιγαίο, τη διευκόλυνση της τουριστικής κίνησης μέσω της ταχείας χορήγησης θεωρήσεων σε Τούρκους πολίτες και τη βελτίωση των οικονομικών επαφών μεταξύ των δύο χωρών.

Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα της Αθήνας: η αποκλιμάκωση μπορεί να δημιουργεί χώρο για συνεργασία χωρίς να συνεπάγεται εγκατάλειψη εθνικών θέσεων.

Το τρίγωνο Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η σχέση με την Αίγυπτο.

Η Αθήνα θεωρεί το Κάιρο κομβικό εταίρο στην Ανατολική Μεσόγειο, τόσο για ζητήματα ενέργειας και θαλάσσιων ζωνών όσο και για την περιφερειακή ασφάλεια.

Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου έχει πλέον πολυετή ιστορία και παρουσιάζεται από την ελληνική κυβέρνηση ως ένα από τα πιο σταθερά σχήματα περιφερειακής συνεργασίας.

Η σημασία της σχέσης αυτής μεγαλώνει καθώς η Τουρκία επιχειρεί ταυτόχρονα να βελτιώσει τις σχέσεις της με το Κάιρο και να αυξήσει την επιρροή της στον αραβικό κόσμο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Αθήνα, επομένως, η διατήρηση στενής σχέσης με την Αίγυπτο αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.

Το Καστελλόριζο και το μήνυμα της παρουσίας

Στον ευρύτερο σχεδιασμό της ελληνικής κυβέρνησης εντάσσεται και η παρουσία του πρωθυπουργού στο Καστελλόριζο, κίνηση με έντονο συμβολικό και γεωπολιτικό χαρακτήρα.

Η επιλογή να συνδυαστούν οι επαφές στην Αίγυπτο, η παρουσία στο Παρίσι και η ελληνική παρουσία στο νοτιοανατολικό άκρο της χώρας υπηρετεί μια ενιαία εικόνα: η Ελλάδα επιδιώκει να εμφανίζεται ως χώρα που συμμετέχει ενεργά στις περιφερειακές εξελίξεις και ταυτόχρονα ασκεί στην πράξη τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει αυτή τη στρατηγική ως «ενεργητική εξωτερική πολιτική», με παράλληλη ενίσχυση των διεθνών συμμαχιών και της αποτρεπτικής ισχύος.

Η Αθήνα θέλει να «μετρά» στην περιοχή

Το βασικό ζητούμενο για την ελληνική διπλωματία είναι να μην εγκλωβιστεί η εξωτερική πολιτική αποκλειστικά στο ελληνοτουρκικό μέτωπο.

Η Ελλάδα επιχειρεί να διευρύνει το δίκτυο των σχέσεών της με χώρες της Μεσογείου, του Κόλπου και της Ευρώπης, ενώ παράλληλα επενδύει στη στρατηγική της σχέση με τη Γαλλία, την Κύπρο, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς εταίρους.

Ο πρωθυπουργός έχει χαρακτηρίσει την ενεργητική ελληνική εξωτερική πολιτική βασικό στοιχείο της προσπάθειας να ενισχυθεί το γεωπολιτικό βάρος της χώρας. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η Ελλάδα πρέπει να προσέρχεται στον διάλογο με την Τουρκία από θέση ισχύος.

Το επόμενο βήμα

Το ταξίδι στο Παρίσι έρχεται, επομένως, ως συνέχεια μιας διπλωματικής αλυσίδας που ξεκινά από την Ανατολική Μεσόγειο και καταλήγει στην καρδιά της Ευρώπης.

Από το Ελ Αλαμέιν, η Αθήνα έστειλε μήνυμα υπέρ της περιφερειακής συνεργασίας και της σταθερότητας. Στο Παρίσι, το βάρος μεταφέρεται στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, την τεχνολογία, την άμυνα και τη στρατηγική σχέση με τη Γαλλία.

Στο βάθος όλων αυτών παραμένει η Τουρκία.

Η ελληνική στρατηγική φαίνεται να στηρίζεται σε μια απλή αλλά δύσκολη ισορροπία: ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας με την Άγκυρα, ισχυρές περιφερειακές συμμαχίες, στενότερη ευρωπαϊκή και γαλλική συνεργασία και ταυτόχρονα ενίσχυση της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν αυτή η πολιτική μπορεί να μεταφραστεί σε ουσιαστική αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο ή αν οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις θα οδηγήσουν σε έναν νέο κύκλο ανταγωνισμού.